Apuntamentos, resumos, traballos, exames e problemas de Lingua e literatura

A Nova Narrativa Galega

A Nova Narrativa Galega xorde na década dos 50. O seu desenvolvemento abrangue dende 1954, coa publicación de Nace unha árbore de Gonzalo Mourullo, ata 1970, con Cara a Times Square de Camilo Gonsar.

Características principais

• Formación: Os autores comparten formación universitaria, inquietudes galeguistas e experiencia como viaxeiros por Europa.
• Estilo: Levan a cabo unha narración renovadora e experimental. Interésalles a narración sen andadura lóxica, sen protagonista individual e sen historia lineal.
• Influencias: M. Proust, Kafka, J. Joyce, W. Faulkner e Sigmund Freud.
• Temas: A ditadura, a industrialización, a sociedade de consumo, a soidade, o terror e a angustia.
• Técnicas: Narrador-protagonista, narrador observador,

As vangardas: ruptura e innovación

As vangardas supuxeron unha ruptura coa tradición literaria e a busca de novos camiños expresivos. As súas características principais son:

• Actitude romántica e antisentimental.
• Liberdade creativa e reivindicación da independencia e orixinalidade.
• Defensa da arte pola arte.
• Renovación da linguaxe literaria.

As vangardas galegas centráronse fundamentalmente na poesía e agrupáronse en dúas grandes liñas:

• Hilozoismo e neotrobadorismo: renovan a poesía galega sen romper totalmente coa tradición literaria autóctona.
• Creacionismo: rompe totalmente coa tradición literaria e segue o camiño das vangardas europeas.

Hilozoismo

Ten como elemento principal do poema a natureza, que aparece humanizada e animada mediante...

A literatura do exilio (1936-1975): poesía, prosa e teatro

Este período histórico estivo marcado pola Guerra Civil e a ditadura, contextos definidos pola represión, o terror, o silencio e o exilio. Cabe destacar que, entre 1940 e 1944, escribíronse 18 libros no exilio fronte a ningún en Galicia.

Características da literatura do exilio

Esta produción literaria constitúe a continuación da cultura galega (1936-1950) que estaba amordazada no interior. Nesta etapa, a figura de Castelao resulta fundamental. A poesía cobra unha gran relevancia, cunha temática fortemente influenciada pola experiencia vivida, predominando os eixes da crítica social e política, o desterro, a emigración, a represión e a nostalxia de Galicia.

A poesía no exilio

Destacan...

O xénero épico e a narrativa

O xénero épico caracterízase por tratar o tema literario como vehículo de expresión das fantasías e realidades do creador. É o xénero das narracións e preséntase tanto en verso como en prosa:

A narrativa en verso

As composicións en verso expresan acontecementos normalmente heroicos e de carácter antigo; son o xermolo ou inicio da narrativa moderna:

• A epopea: narración versificada de feitos e fazañas antigas ou mitolóxicas. Adoita ser oral.
• O poema épico: presenta de forma obxectiva feitos lendarios ou ficticios desenvolvidos nun tempo e espazo determinados. Nalgúns casos, a épica non é escrita, senón máis ben contada oralmente polos rapsodas.
• O cantar de xesta: narracións e relatos nos que o protagonista

Os Séculos Escuros: Literatura e Contexto (XVI-XVIII)

1. O Contexto Histórico e Social

Dimensión Política e Definición

• Definición dos Séculos Escuros.
• Dimensión política:
  • Consecuencias do apoio dos nobres galegos a Xoana na loita contra Isabel a Católica.
  • Represalias sobre os nobres.
  • Substitución das clases dirixentes (Igrexa e administración).
  • Absentismo da nobreza galega.
  • Perda do dereito a voto en Cortes.
  • Organismos de control: Santa Inquisición e Santa Irmandade.
  • Século XVIII: Centralismo dos Borbóns.

Dimensión Económica, Social e Demográfica

• Clases sociais:
  • Campesiños (sumidos na pobreza).
  • Nobres (rendeiros).
  • Fidalguía (rendeira e non innovadora).
• Emigración: Oficios máis baixos. Asociación despectiva do termo "galego" con atraso.

A Igrexa foi un dos soportes ideolóxicos e sociais do franquismo. A xerarquía católica ignorou o galego. A radio, o cine sonoro e a televisión supuxeron unha revolución cultural que espallaron masivamente o castelán en Galicia. Haberá que agardar a 1974 para a emisión dun programa en galego: Panorama de Galicia.

A resistencia: exilio e recuperación cultural

Son os exiliados como Castelao, Seoane, Blanco Amor ou Rafael Dieste os que manteñen vivo o proceso de recuperación lingüística e cultural. Bos Aires, Montevideo ou México son as verdadeiras capitais culturais da Galicia libre. Nestes centros promóvense:

• Editoriais e publicacións diversas.
• Programas de radio e edicións de xornais e revistas.
• Grupos de teatro e musicais.
• Fundación

Rosalía de Castro: A Lingua e a Obra

A Lingua de Rosalía

A lingua de Rosalía de Castro corresponde ao galego suroccidental, cos seus trazos distintivos e múltiples castelanismos e vulgarismos. Mantense na espontaneidade da lingua oral, con todas as súas condicións e impurezas ao traspasala á escrita.

Esquecida a lingua culta durante séculos e avergoñado o pobo da súa lingua rural e mariñeira, Rosalía recupera para o galego a categoría de lingua literaria. Faino a través de dous rexistros diferentes:

• O popular e coloquial de Cantares Gallegos.
• O grave e culto de Follas Novas.

A Prosa de Rosalía

Rosalía é autora dun relato escrito en galego, datado en 1864 e aparecido nun folletín do xornal coruñés El Avisador. A acción do conto...

A Galicia Contemporánea (De 1975 á Actualidade)

Os Cambios dende 1975

Coa morte do ditador Francisco Franco, en 1975 ábrese no Estado un novo período histórico (a Transición democrática), durante o cal se aproba a Constitución española de 1978. As consecuencias foron:

• A liberdade de centos de presos políticos da ditadura.
• A legalización de partidos políticos e sindicatos.
• O regreso da maior parte dos exiliados.
• A convocatoria de eleccións para a escolla dos representantes.
• A descentralización das institucións do Estado e o xurdimento das administracións autonómicas.

Tamén se produciu a destrución do mundo rural e o crecemento das cidades. Os costumes sociais experimentaron grandes cambios: a incorporación das mulleres nos ámbitos...

Alfonso Daniel Rodríguez Castelao

Rianxo, 1886 - Bos Aires, 1950

Naceu nunha familia mariñeira enriquecida na emigración. O seu pai tiña un negocio chamado pulpería (porque tiña de todo) situado na Pampa arxentina, onde viviu Castelao entre os dez e os catorce anos, un período que deixou unha fonda pegada nel.

Estudou a carreira de Medicina en Santiago e empezou a ser coñecido polas súas caricaturas. De volta en Rianxo, exerceu a medicina pouco tempo. Pasou a traballar no Instituto Xeográfico en Pontevedra e tamén exerceu de profesor de debuxo no instituto.

En 1916 incorporouse ás Irmandades da Fala e comezou así o seu compromiso co galeguismo. Militou no Partido Galeguista e, na Segunda República, foi elixido deputado por Pontevedra....

Normalización e situación do galego (Tema 6)

Marco histórico e legal

En 1975 morre Franco e, tres anos máis tarde, as Cortes aproban a Constitución, na que se establece a cooficialidade do galego e do castelán en Galicia. O recoñecemento oficial prodúcese no ano 1981 no Estatuto de Autonomía, que declara que a lingua propia de Galicia é o galego e que ninguén pode ser discriminado por causa da lingua. En 1983 a Lei de Normalización Lingüística regula o seu uso na administración e nos servizos.

Administración e ensino

Pasa a ser lingua oficial da administración autonómica (Xunta de Galicia, delegacións e Parlamento). O seu ensino é obrigatorio nos niveis do ensino primario e medio, onde establécense as materias que deben ser...