Normalización e situación do galego: historia e retos
Normalización e situación do galego (Tema 6)
Marco histórico e legal
En 1975 morre Franco e, tres anos máis tarde, as Cortes aproban a Constitución, na que se establece a cooficialidade do galego e do castelán en Galicia. O recoñecemento oficial prodúcese no ano 1981 no Estatuto de Autonomía, que declara que a lingua propia de Galicia é o galego e que ninguén pode ser discriminado por causa da lingua. En 1983 a Lei de Normalización Lingüística regula o seu uso na administración e nos servizos.
Administración e ensino
Pasa a ser lingua oficial da administración autonómica (Xunta de Galicia, delegacións e Parlamento). O seu ensino é obrigatorio nos niveis do ensino primario e medio, onde establécense as materias que deben ser impartidas nesta lingua (no ensino universitario non se rexen estas normas). En 2004 aprobouse o Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega: 445 medidas para potenciar o galego. En 2005 o Consello de Europa recomenda que en Galicia o ensino sexa principalmente en galego.
Uso social e incidencias
En cambio, está case ausente na administración do Estado e no ámbito xudicial, e a Igrexa Católica permite o seu emprego nas misas, pero percíbese pouco. Hoxe é a lingua case exclusiva nas actividades políticas, institucionais, universitarias e culturais, e o seu uso comercial é economicamente rendible e confire prestixio a certos produtos.
Moitos profesionais e xente nova con mellor formación intelectual utilizan a lingua galega e teñen actitudes favorables cara á súa normalización. Pero a realidade é máis negativa: a perda do número de falantes segue acelerándose. Todas as enquisas indican que este uso decrece canto menor é a idade dos entrevistados. Era a lingua exclusiva no ámbito rural, pero cada vez é máis minoritaria.
Publicacións e normativa
A partir de 1982 publícanse gramáticas amplas e sistemáticas, manuais ortográficos e de dúbidas, correctores ortográficos, dicionarios e unha gran cantidade de vocabularios técnicos especializados sobre os máis diversos temas. Tamén se publican as Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego, recoñecidas como oficiais pola Xunta de Galicia. Estas normas foron reformadas por primeira vez en 1995 e máis amplamente en 2003, dando como resultado a denominada normativa de concordancia, vixente na actualidade.
Resumo de fitos e datas
- 1978: aprobación da Constitución e recoñecemento da cooficialidade.
- 1981: recoñecemento no Estatuto de Autonomía.
- 1983: Lei de Normalización Lingüística.
- 2004: aprobación do Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega.
- 2005: recomendación do Consello de Europa sobre o ensino en galego.
- 1995 e 2003: reformas das normas ortográficas (normativa de concordancia).
Observacións finais: o texto anterior foi corrixido ortográfica e gramaticalmente, axustando a capitalización e mellorando a redacción para facilitar a lectura e optimizar a exposición para buscadores sen eliminar contido nin cortar as ideas orixinais.