Os Séculos Escuros (XVI-XVIII): Contexto, Lingua e Literatura Galega

Os Séculos Escuros: Literatura e Contexto (XVI-XVIII)

1. O Contexto Histórico e Social

Dimensión Política e Definición

• Definición dos Séculos Escuros.
• Dimensión política:
  • Consecuencias do apoio dos nobres galegos a Xoana na loita contra Isabel a Católica.
  • Represalias sobre os nobres.
  • Substitución das clases dirixentes (Igrexa e administración).
  • Absentismo da nobreza galega.
  • Perda do dereito a voto en Cortes.
  • Organismos de control: Santa Inquisición e Santa Irmandade.
  • Século XVIII: Centralismo dos Borbóns.

Dimensión Económica, Social e Demográfica

• Clases sociais:
  • Campesiños (sumidos na pobreza).
  • Nobres (rendeiros).
  • Fidalguía (rendeira e non innovadora).
• Emigración: Oficios máis baixos. Asociación despectiva do termo "galego" con atraso.
• Consideración social de Galicia: Imaxe pexorativa do pobo galego e da súa cultura.

2. A Situación da Lingua (Galego Medio, Séculos XVI-XVIII)

O Papel das Clases Altas Foráneas

• Só falan castelán.
• Introducen o castelán na administración e na escrita.
• Motor da substitución lingüística do galego polo castelán.
• Xérase unha situación diglósica.

A Diglosia e as súas Consecuencias

Durante este período, a situación lingüística caracterízase por:

• Galego: Lingua maioritaria, falada polo pobo, pero ausente da escrita.
• Castelán: Idioma das elites e da cultura.

Consecuencias desta situación

• Non se fixa un patrón lingüístico.
• Dialectalización.
• Léxico cotián, non culto.
• Castelanización de topónimos e antropónimos.
• Desprestixio e asociación da cultura ao castelán.
• Sentimento de inferioridade (autoodio).

Características do Galego nos Séculos Escuros

FONÉTICA

Desaparición das vogais nasais (Exemplo: mão > man).

Aparición da gheada e do seseo (Exemplo: faser, prolojos).

Esténdese a pronuncia actual do x (Exemplo: axiña, igrexa).

MORFOLOXÍA

Distinción entre te (Obxecto Directo) e che (Obxecto Indirecto) (Exemplo: Lávote. Lávoche as mans).

LÉXICO

Comezan a introducirse frecuentes castelanismos (Exemplo: abuelo, Puebla, Dios).

ORTOGRAFÍA

Confusión b/v (Exemplo: bolver, riveira).

Uso das grafías ll e nn ou ñ (para /elle/ e /eñe/) no canto de lh e nh que adopta o portugués (Exemplo: filla, sennor/señor).

3. Decadencia da Lírica Medieval

Causas da Decadencia

• Aparición de novas formas poéticas.
• Desaparición dos mecenas (Exemplo: Conde de Barcelos, 1354).
• Consolidación dos novos estados de Castela e Portugal, que promocionan as súas linguas.

A Escola Galego-Castelá

• Mención do Cancioneiro de Baena.