Apuntamentos, resumos, traballos, exames e exercicios de Lingua e literatura de Bacharelato

Extractos

Substratos: linguas que se falaban antes da chegada dos romanos.

Adstrato: influencia recíproca entre linguas veciñas.

Superestrato: influencia exercida por unha lingua invasora.

Período prerromano

Os séculos previos á chegada da cultura e da lingua latina. As linguas prerromanas eran as linguas faladas antes da chegada dos romanos. O proceso de asimilación implicou a desaparición destas.

Romanización

Proceso histórico de asimilación e incorporación dos pobos ibéricos ao mundo cultural romano (sécs. III a.C. - V). Até finais do século I a.C. caracterízase pola hostilidade contra o pobo invasor. Desde o século III o latín convértese na nosa lingua. A partir do século III o latín vólvese lingua oficial en todo o territorio....

Séculos Escuros

Poesía de carácter anónimo. Escasas mostras de literatura escrita.

1º Grupo: Poesía de carácter tradicional

Conservamos ao redor de 20 composicións de temática amorosa, parecidas á lírica trobadoresca.

2º Grupo: Poesía relacionada cos temas históricos ou de circunstancias

• "Pranto da Frouxeira": finais do século XV; 32 versos nos que un poeta anónimo, de forma personificada, pon en boca da Frouxeira os lamentos pola morte do mariscal Pedro Pardo de Cela, decapitado na praza de Mondoñedo en 1463 por rebelarse contra os Reis Católicos.
• "Saqueo de Cangas polos turcos": (1617) conta como a vila de Cangas foi saqueada. Anónimo. Voz dunha muller que describe con horror o saqueo e, ao final, consegue salvarse un grupo pequeno

A prosa de fins do século XX e comezos do XXI

O panorama sociolingüístico galego experimentou unha fonda evolución no período democrático. A produción literaria desenvolveuse con forza a partir dos anos 80, especialmente no ámbito da narrativa. Entre os factores determinantes deste desenvolvemento salientan:

• A escolarización en lingua galega.
• A convocatoria de premios e concursos literarios.
• O labor divulgativo dalgunhas páxinas literarias dos principais xornais galegos.
• A calidade e claridade da produción.
• O incremento progresivo da edición dixital nos últimos anos.

Tendencias na narrativa recente

Dentro da produción narrativa dos últimos anos pódense diferenciar distintas tendencias:

• Achegamento a novas formas narrativas: o que se

Manuel Antonio

Obra

Con anacos do meu interior, Foulas, Sempre e máis despois

Neles combínanse os elementos tradicionais (métrica, rima...) con outros máis innovadores. Sempre e máis despois podédese incluír dentro da liña paisaxística tradicional.

De catro a catro

As súas características son sen apenas referencias explícitas a Galicia, de difícil lectura e escura interpretación, con certa tendencia á abstracción, afastada das estruturas rítmicas tradicionais, posuidora dun sorprendente sistema de imaxes poéticas, construída sobre un modelo culto de lingua supradialectal, cun léxico inzado de termos específicos de navegación. Consta de 19 poemas e está concibida como diario dunha travesía desde o momento en que o barco se...

Rexurdimento galego

Contexto histórico

O exército francés (1808) e a ponte de Sampaio (1809), con derrota dos franceses e marcha de Galicia. Enfrontamentos entre os bloques ideolóxicos dos conservadores e liberais.

Créase un novo movemento: o galeguismo.

1ª fase: provincialismo

Defendía a súa especificidade económica, cultural e lingüística.

2ª fase: rexionalismo

Carácter conservador nos ámbitos culturais: Rosalía e Pondal.

3ª fase: nacionalismo

Madurez do galeguismo.

Situación lingüística

Marxinación social da fala do galego; o castelán na igrexa, a educación e a ciencia. Recuperación do galego na escrita tras os Xogos Florais (1861, concurso literario) e o diccionario gallego-castellano (1884, Marcial Valladares).

Primeiro terzo

Teatro do Século XX

O teatro divídese en 4 etapas:

• Teatro rexional: créase a Escola Rexional co obxectivo de estimular a produción de dramaturgos, atacábase a explotación da clase traballadora e os idilios amorosos. Destacan Luís Freire con A ponte.
• Teatro das Irmandades: fúndase o Conservatorio Nacional de Arte Galego e estréase a obra de Cabanillas A man de Santiña. Promóvese o galego como lingua para educar.

Distínguense 3 correntes ideolóxicas:

• Conservadora: segue o costumismo e o social-histórico. Anton Villar Ponte con A patria do galego e Cabanillas con O mariscal.
• Posición intermedia: defende un teatro urbano e refinado. Destaca Armando Cotarelo Valledor, Lubián e Hostia.
• Renovadora / Teatro de vangardas: Ppal Dieste con A

A lingua estándar

Lingua estándar: variedade supradialectal que se superpón ás restantes variedades e que se consagra como uso correcto da lingua. É a variedade culta para os contextos formais, tanto orais como escritos, que se emprega no ámbito da administración. O estándar é unha variedade convencional, resultado dun proceso de normativización lingüística.

Funcións que desempeña unha lingua

• Función de identidade: é a que se materializa no marco interno do individuo. Na última década, o galego deixa de ser a lingua maioritaria.
• Función familiar: é a que unha lingua desempeña no ámbito de relación interpersoal. As estatísticas amosan que existe unha discordancia en función da xeración familiar.
• Función laboral: maniféstase

Poesía entre 1936 e 1976
A consecuencia da Guerra Civil, a poesía quedou paralizada durante case unha década. Curiosamente, foi o xénero máis cultivado no exilio. A lenta recuperación da poesía galega comeza con Iglesias Alvariño (Comaros verdes) e grazas á editorial Galaxia.
TENDENCIAS:
· Continuación da liña poética da preguerra: Iglesias Alvariño (paisaxismo humanizado), Cunqueiro (neotrovadorismo), Amado Carballo (hilozoísmo)
· Paisaxismo renovador: novo tratamento da paisaxe (Uxío Novoneyra)
· Clasicismo e culturalismo: poesía que recolle referencias greco-latinas e doutras culturas (Iglesias Alvariño)
· Intimismo: interiorización do individuo, facéndose preguntas sobre a existencia humana (Iglesias Alvariño)
· Escola

Fenómenos Vocálicos

Na posición tónica (2) e na átona (..)

• Metafonía: A influencia que exercen as vogais finais -o e -a sobre o timbre da vogal tónica da palabra, de modo que o -o pecha a vogal tónica e o -a tende a abrila de maneira antietimolóxica.
• Influencia do -n- trabando sílaba: Unha consoante -n- a continuación dunha vogal tónica -e- ou -o- abertas pode provocar o seu pechamento.

a) Substitución de vogais

• Harmonización: Vogais tónicas -i-, -u- e o diptongo -ei- poden facer que se peche a vogal anterior: pedir/pidir, cociña/cuciña.
• Labialización: Unha consoante bilabial pode facer que un -e- se faga como -o-: levar/lovar, semana/somana, semáforo/somáforo...
• Asimilación: Unha vogal átona iguálase a outra vogal: cerrar/zarrar,