Apuntamentos, resumos, traballos, exames e exercicios de Lingua e literatura de Bacharelato

Guía Completa de Conceptos Sociolingüísticos do Galego

Alternancia de Código

Uso de dous idiomas nun mesmo discurso, enunciado ou frase por parte dun mesmo falante.

Ámbitos de Uso da Lingua

Os ámbitos de uso dunha lingua poden ser públicos ou privados. Algúns dos máis relevantes para a normalización do galego son:

• O galego no ámbito laboral e empresarial
• Ámbito institucional
• Ámbito educativo
• Ámbito dos medios de comunicación:
  • A prensa
  • Medios audiovisuais
  • Na rede
  • Música
  • Cine, teatro e audiovisual
  • Banda deseñada
• Asociacionismo cultural

Axentes de Transmisión Lingüística

Aqueles que transmiten o galego como lingua inicial (a familia) e, máis tarde, como lingua habitual (a escola, os medios de comunicación, as redes sociais, a cultura, o cine,...

A Lingua Galega na Posguerra (1939-1975)

1. Situación do idioma en Galicia ata os anos 50

Despois do triunfo das tropas franquistas na Guerra Civil, a lingua galega perdeu toda posibilidade de acceder ás instancias oficiais e ao uso público, reducíndose só ao uso familiar e coloquial (aínda que seguía sendo o idioma máis falado).

A ditadura contou con medios moi poderosos para a castelanización, onde o vehículo de comunicación real e oficial era o castelán:

• A Escola
• A Igrexa
• A Administración

Estes axentes non só ignoraron a existencia do idioma, senón que tamén reprimiron o seu uso con diversos decretos. Calquera defensa do galego era tachada de "separatista". Estes axentes castelanizadores acentuaron o proceso de desgaleguización....

A Prosa Galega (1936-1976): Os Renovadores

Autores Clave da Prosa Renovadora

Eduardo Blanco Amor: Vida e Obra

Na súa cidade natal cursou o bacharelato. Neses anos entrou en contacto cos ambientes intelectuais e comezou a súa actividade literaria e xornalística. Anos despois, Blanco Amor emigrou á Arxentina, onde desenvolveu unha importante actividade cultural. Como correspondente xornalístico, regresou varias veces a España. Desde 1936, a súa estadía en América foi xa forzada como exiliado.

Produción Narrativa Destacada:

• A esmorga (1959) - Novela
• Os biosbardos (1962) - Relatos
• Xente ao lonxe (1972) - Novela

A esmorga saíu por primeira vez en Buenos Aires. Con esta obra, Blanco Amor iniciou o camiño da renovación da narrativa galega e converteuse...

O Rexurdimento da lingua e cultura galega no século XIX

No século XIX produciuse o Rexurdimento literario do galego. As ideas do Romanticismo favoreceron o desenvolvemento dunha corrente ideolóxica galeguista, cos obxectivos fundamentais da defensa de Galicia e da súa lingua. A guerra contra os franceses propiciou o uso do galego en impresos. O uso do galego estendeuse, así mesmo, ao tratamento doutros temas políticos do momento, que esixían o emprego da lingua dos seus destinatarios.

Centralismo e uniformización do Estado español

Consolidouse un aparato de administración dun Estado liberal; estas ideas están plasmadas na Constitución de Cádiz. O cambio político trae consigo o centralismo e a uniformación do Estado. En 1833 modifícase...

A Xeración dos 50

Algúns autores da xeración dos 50, universitarios e emigrantes, compartiron proxectos editoriais e culturais arredor do grupo Brais Pinto.

Grupo Brais Pinto

Está formado por estudantes universitarios e traballadores como Bernardino Graña, Xosé Luís Méndez Ferrín e Ramón Lourenzo.

A súa actividade xira arredor da reivindicación de Galicia a través de proxectos culturais como a fundación da editora co mesmo nome. Teñen influencias artísticas e literarias internacionais que lles valen para intentar renovar a arte e a literatura galega con novas propostas estéticas.

Bernardino Graña

Comeza a súa andaina poética no existencialismo propio da Escola da Tebra. Do cabti á materia, ao mar pasará a unha poesía máis...

O Estatuto de 1981 e a Normalización Lingüística

O Estatuto de Autonomía de 1981 é un dos principais piares da normalización da lingua galega, xunto coa Constitución de 1978, a Lei de Normalización Lingüística de 1983 e a normativización realizada pola Real Academia Galega en 1982.

A normalización consiste nun proceso polo cal unha lingua minorizada, que non tiña usos a nivel escrito ou formal ou que os perdeu por motivos históricos, culturais, económicos ou sociais, os recupera ou chega a adquirilos. No caso do galego, este proceso foi especialmente importante tras séculos de perda de prestixio e de uso en ámbitos oficiais.

Marco Legal e Ámbitos de Uso

O Estatuto establece que o galego é lingua cooficial en Galicia, mentres...

A ruptura da cultura galega en 1936

A sublevación militar de 1936 e a posterior instauración da ditadura de Francisco Franco supuxeron unha ruptura traumática na evolución da cultura galega. O proceso de consolidación lingüística e literaria iniciado no Rexurdimento e fortalecido no primeiro terzo do século XX quedou abruptamente interrompido. Comezaba así unha etapa marcada polo silencio, a censura e a represión.

O silencio editorial e o papel do exilio

Na inmediata posguerra produciuse un auténtico “silencio editorial”. Entre 1936 e 1947 practicamente non se publicaron obras en galego debido á prohibición do seu uso escrito e ao control ideolóxico do réxime. Moitos intelectuais sufriron cárcere, execución ou exilio. O galeguismo...

Valores dos Tempos Verbais

Presente

• Acción simultánea ao momento da fala: Pecho a fiestra.
• Atemporal ou permanente: Para presentar acontecementos de validez universal e ilimitada. A auga ferve a cen graos.
• Habitual: Expresa accións habituais, que se repiten con regularidade. Os sábados imos ao teatro.
• Histórico: Valor que, no presente, narra ou presenta situacións pasadas, co que se concede maior expresividade aos feitos ocorridos. Castelao morre en Bos Aires en 1950.
• Valor de futuro: O presente posúe un valor prospectivo, para marcar un feito que probablemente se vai realizar. Mañá imos ao cine.
• Valor imperativo: Expresa accións non iniciadas que se van realizar no futuro. Ti pídesllo e dasmo.

Copretérito

• Coincidencia cun tempo pasado:

Celsa R.I. de Luís Seoane

Contexto da obra e do autor

O poema Celsa R.I. aforcouse en xullo do 74 de Luís Seoane pertence á súa obra poética do exilio, onde trata temas como a emigración, a pobreza e a represión franquista. Seoane, ademais de poeta, foi pintor, editor e unha figura clave na cultura galega da diáspora. A súa poesía caracterízase por un ton de denuncia social, cun estilo directo e realista. Neste poema, cóntase a historia dunha muller viúva que se suicida, reflectindo o abandono e a falta de esperanza nunha Galicia marcada pola emigración e a miseria.

Análise do poema

O poema preséntanos a Celsa R.I., unha pescantina que, tras quedar soa nunha aldea case baleira, decide quitarse a vida. A voz poética describe o seu...

Galiza entre 1916 e 1936: Ramón Cabanillas

1. Contexto Histórico e Social

Demografía

Nesta época, Galiza era un territorio moi poboado. A maioría da poboación estaba marcada pola pobreza, sendo, sobre todo, labregos e mariñeiros. Esta situación motivou unha emigración multitudinaria (principalmente a Sudamérica). A poboación concentrábase nas cidades e na costa; en consecuencia, o interior do territorio comezou a despoboarse.

Economía

Dependente e atrasada. Exportábanse materias primas (madeira, gando, minerais...), había pouca industrialización (algunhas conserveiras), e unha constante fuga de capitais e recursos humanos (emigración). Existía un inmobilismo das estruturas agrarias herdadas do Antigo Réxime (sistema foral) e as...