Rosalía de Castro e Curros: Literatura e Galeguismo

Rexurdimento galego

Contexto histórico

O exército francés (1808) e a ponte de Sampaio (1809), con derrota dos franceses e marcha de Galicia. Enfrontamentos entre os bloques ideolóxicos dos conservadores e liberais.

Créase un novo movemento: o galeguismo.

1ª fase: provincialismo

Defendía a súa especificidade económica, cultural e lingüística.

2ª fase: rexionalismo

Carácter conservador nos ámbitos culturais: Rosalía e Pondal.

3ª fase: nacionalismo

Madurez do galeguismo.

Situación lingüística

Marxinación social da fala do galego; o castelán na igrexa, a educación e a ciencia. Recuperación do galego na escrita tras os Xogos Florais (1861, concurso literario) e o diccionario gallego-castellano (1884, Marcial Valladares).

Primeiro terzo do século XIX

Carácter propagandístico, político, con busca do apoio popular contra os franceses e mostras de literatura de combate, ou literaria: villancicos de Mondoñedo ou Compostela.

Precursores

• Estudo da nosa historia, folclore e lingua.
• Forma: corte popular, estilo culto.
• Contido: descrición da vida popular e das ofensas que recibe Galicia.

Orixe

Influencias das ideas da Ilustración, repercusión da guerra da Independencia, ideoloxía romántica e difusión da política liberal.

Características

• Carencia dunha tradición literaria culta.
• Reivindicación do carácter diferenciado de Galicia.
• Predominio da lírica.

Rosalía de Castro

Cantares gallegos

Influencia de El libro de los cantares de Antonio Trueba. Ábrese cunha invitación a unha moza a cantar (Has de cantar) e pécha con el canto da moza (Eu cantar, cantar, cantei). Inclúe un prólogo en prosa.

Follas novas

Demostra a capacidade da lingua para poetizar vivencias e sentimentos. Seccións: Vaguedades, Do íntimo, Varia, Da terra, As viudas dos vivos e As viudas dos mortos.

Temática

• Costumista (Cantares): costumes, tradicións e tipos galegos; dignifica a cultura popular.
• Amorosa (Cantares): paixóns, coitas e rexeitamento.
• Cívico-patriótica: enxalza a paisaxe, os costumes e a xente; pon de manifesto os prexuízos e inxustizas; dignifica a lingua. En Cantares: emigración e muller; en Follas: queixas e compaixón polos desfavorecidos.
• Intimista (Follas novas): sentimentos propios.

Lingua e estilo

Seseo, plurais en -ns, castelanismos e léxico vacilante. Recursos: paralelismo, anáforas, similicadencia, comparacións e símbolos.

Curros Enríquez

Aires da miña terra

Carácter cívico, denuncia social; gañou o certame de Ourense.

O divino sainete

Longo poema narrativo: viaxe a Roma con añón, sete vagóns e sete pecados (luxuria, envexa, preguiza...). Crítica á Igrexa, ás clases sociais poderosas e a inimigos persoais.

Temáticas

• Cívico-social: atraso e inxustiza.
• Intimista: emigración e a súa vida.
• Costumista.

Lingua e estilo

Galego popular con trazos de Celanova, sen formas vacilantes e depurado de castelanismos. Uso de anáforas, paralelismo, similicadencia, comparación, imaxes e ironía.