A prosa e o ensaio galego: séculos XX e XXI

A prosa de fins do século XX e comezos do XXI

O panorama sociolingüístico galego experimentou unha fonda evolución no período democrático. A produción literaria desenvolveuse con forza a partir dos anos 80, especialmente no ámbito da narrativa. Entre os factores determinantes deste desenvolvemento salientan:

• A escolarización en lingua galega.
• A convocatoria de premios e concursos literarios.
• O labor divulgativo dalgunhas páxinas literarias dos principais xornais galegos.
• A calidade e claridade da produción.
• O incremento progresivo da edición dixital nos últimos anos.

Tendencias na narrativa recente

Dentro da produción narrativa dos últimos anos pódense diferenciar distintas tendencias:

• Achegamento a novas formas narrativas: o que se deu en chamar novela de xénero ou subxénero, cuxo grande logro foi diversificar a temática.
• Narrativa enraizada na tradición: temáticas con máis protagonismo, incluíndo a liña artúrico-cunqueiriana, a histórica, a realista e a narrativa humorística.
• Novela destinada ao público infantil e xuvenil.

Autores e obras de referencia

Atendendo á data de nacemento e ao inicio da súa traxectoria literaria:

• Autores que comezan a súa andaina na Nova Narrativa Galega:
  • Xosé Luís Méndez Ferrín: na súa obra aparecen cuestións vitais relacionadas co mundo e co ser humano, cun carácter universal que se combina co seu nacionalismo radical (salienta Amor de Artur).
  • Carlos Casares: con Xoguetes pra un tempo prohibido, que reflicte a infancia e a adolescencia dos protagonistas na España franquista da posguerra.
• Autores nados na década dos 40 que comezan a publicar nos anos 70 e 80:
  • Paco Martín: con obra literaria dirixida ao mundo infantil (como Das cousas de Ramón Lamote).
  • Xosé Manuel Martínez Oca: conta cunha importante obra consolidada (A fuxida).
  • Alfredo Conde: autor de Breixo.
  • Xavier Alcalá: autor de A nosa cinza, retrospectiva da infancia e mocidade da xeración da posguerra.
• Autores nados na década dos 50 que publican a comezos dos 80:
  • Víctor F. Freixanes: O triángulo inscrito na circunferencia.
  • Suso de Toro: Polaroid.
  • Manuel Rivas: Todo ben.
  • Outros autores destacados como Manuel Martínez Oca ou Darío Xohán Cabana.
• Autores que publican o mellor da súa produción na década dos 90.

A situación actual é moi positiva en canto á produción narrativa, xa que resulta amplísima.

O ensaio galego nos séculos XX e XXI

Na década dos 70 rexistrouse un auxe relativo do ensaio como medio de redefinición da realidade galega. Xa na década dos 80 confluíron diferentes factores que explican a eclosión anteriormente descoñecida do xénero:

• A aparición de revistas de pensamento que comparten unha óptica moderna e regaleguizadora.
• A creación de coleccións editoriais específicas para o ensaio.
• A galeguización de certas esferas universitarias.

Orientacións do ensaio galego recente

• Ensaio político e económico: Valentín Paz-Andrade, Xosé Manuel Beiras Torrado, Ramón López Suevos e Carlos Mella Villar.
• Ensaio sociolingüístico: Ricardo Carballo Calero, Francisco Rodríguez Sánchez, María Pilar García Negro, Manuel Portas e Henrique Monteagudo.
• Ensaio teolóxico e filosófico: Miguel Anxo Araúxo Iglesias, Xosé Chao Rego e Andrés Torres Queiruga. No eido especificamente filosófico destacan Antón Baamonde e Francisco Sampedro.
• Ensaio antropolóxico: Marcial Gondar Portosany e Xosé Ramón Mariño Ferro.
• Ensaio feminista: M.ª Carmen García Negro, Carmen Blanco e Aurora Marco.
• Ensaio literario: Francisco Fernández del Riego, Xosé Filgueira Valverde, Xosé Luís Méndez Ferrín, Ricardo Carballo Calero e Claudio Rodríguez Fer.