Apuntamentos, resumos, traballos, exames e exercicios de Lingua e literatura de Bacharelato

A Locomotora de Curros Enríquez

O poema A Locomotora de Curros Enríquez aborda a chegada do tren a Ourense, simbolizando o progreso e a modernidade.

Temas Recorrentes na Obra de Curros

• Progresismo: A mellora da economía (ex: "por onde ela pasa…").
• Compromiso social: Chamada á participación popular ("vinde vela, mociños e mozas").
• Anticlericalismo: Crítica á Igrexa ("tras delas non veñen abades nin cregos").

Conceptos Clave

Locomotora - progreso - feudalismo

A Época de Curros Enríquez

A sociedade da época estaba marcada pola estrutura feudal, coa fidalguía e o foro dominando o campesiñado.

A expresión «catedral demagogo de pedra» é unha crítica á catedral, que representa a Igrexa e os curas. Un demagogo é unha persoa que di o que...

Lírica Medieval Galega

Cantiga de Amigo

Caracterización Temática

A voz narradora é sempre a dunha muller, que nos refire os seus sentimentos cara ao namorado – o amigo. Hai dous protagonistas que viven unha relación amorosa que pode xurdir dende tres posibilidades fundamentais:

• A perspectiva do amor feliz ou satisfeito.
• A perspectiva do amor infeliz.
• As dificultades, obstáculos ou prohibicións con respecto á relación.

Tamén rexistramos unha ampla posibilidade de estados emocionais:

• Feliz e apaixonada pola chegada do amigo.
• Resentida e vingativa cara a el.
• Anhelante e vulnerable.

Aparecen outros coprotagonistas. O principal deles é a nai. Son catro os retratos da nai que nos ofrecen os cantares de amigo:

• A nai-gardadora.
• A nai-cómplice.
• A nai-

A Obra de Rosalía de Castro: Follas Novas e Conto Galego

Follas Novas: A Lírica Solidaria e Obxectiva

Neste apartado de Follas Novas inclúense os libros Da Terra e As Viúvas dos Vivos e as Viúvas dos Mortos.

Da Terra: Identificación co Pobo Galego

• Consta de 9 poemas.
• Rosalía mostra a súa identificación co pobo galego: cos seus valores, cos costumes, coa idiosincrasia, coa cultura e co idioma.
• Algúns poemas lembran a poesía de Cantares, con personaxes e escenas populares como:
  • “Miña casiña, meu lar”
  • “A probiña que está xorda”
• Inclúe unha denuncia sobre a discriminación da muller en poemas como “Xan”.

As Viúvas dos Vivos e as Viúvas dos Mortos: O Drama da Emigración

• Composto por 31 poemas.
• Rosalía céntrase no fenómeno da

Narrativa Galega de Posguerra: Autores e Tendencias

Continuadores da Xeración Nós

• Ramón Otero Pedrayo
• Ricardo Carballo Calero

Novas Técnicas Narrativas

• Monólogo interior
• Rupturas temporais

Recreación de Mundos Fantásticos

• Álvaro Cunqueiro: mestura de mitos e imaxinación da cultura galega.

Reprodución do Conto Popular

• Ánxel Fole: converte os contos populares galegos en literatura de factura culta.

O Realismo Social

• Eduardo Blanco Amor: protagonismo das clases populares.

Achegamento ao Mundo Rural da Posguerra

• Xosé Neira Vilas

Características dos Autores

Ánxel Fole

• Relatos interconectados.
• Fórmulas introdutorias.
• Personaxes que contan contos a outros.
• Linearidade temporal.
• Sentenzas didácticas ao final.
• Temas: aparecidos, supersticións, morte, lingua,

A diglosia e os prexuízos lingüísticos

En Galicia existe, desde finais da Idade Media, unha situación de diglosia ou bilingüismo diglósico, é dicir, a coexistencia desequilibrada de dúas linguas, usadas en ámbitos distintos e que teñen un valor social diferente: unha lingua en expansión, o castelán, que foi ocupando progresivamente os ámbitos e as funcións de prestixio (medios de comunicación, ensino, ciencia...); e unha lingua minorizada, o galego, lingua propia que sofre un proceso de substitución lingüística ao ser desprazada dos usos de prestixio e quedar relegada ás funcións informais, cotiás e familiares. Esta marxinación do galego provocou que se asentase en boa parte da sociedade un fondo complexo de inferioridade...

Substitución e normalización lingüística

A substitución lingüística prodúcese cando a lingua dominante substitúe á outra en todos os ámbitos da sociedade mediante un proceso gradual que culmina coa desaparición da lingua minorizada. A normalización lingüística implica normalizar a lingua minorizada, estendendo o seu uso a ámbitos dos que estivo afastada, promovendo o seu uso e protexendo os dereitos lingüísticos dos seus falantes. Calquera proceso de normalización persegue dous obxectivos fundamentais:

• Ampliar os seus ámbitos de uso.
• Aumentar o seu número de falantes.

Isto require o recoñecemento legal da lingua minorizada e o compromiso e implicación dos poderes públicos na súa protección e promoción.

Prexuízos lingüísticos

O...

A economía galega na II República

En 1930, Galicia chegou a 2.230.000 habitantes, a pesar da forte emigración. A economía galega é neste tempo atrasada e dependente: escasa industrialización, inmobilismo no sistema foral e precariedade nas vías de comunicación. Aínda así, na agricultura hai unha certa renovación. Na industria tamén se vai desenvolver, sobre todo pola industria conserveira, a construción naval, a minería e o turismo. Coa Guerra Civil acabouse con estes avances.

A lingua galega na II República

O 14 de abril de 1931 implántase a II República, unha etapa de profundos cambios sociais e políticos, que rematará co golpe de estado de Franco contra o goberno de Azaña. Canto á lingua, o galego continúa a ser a lingua...

O Galego a Finais do S. XX e Comezos do XXI

Marco Legal e Normalización

Coa Democracia nace un novo marco legal grazas ao que se amplían os usos do galego e se elabora a norma estándar. A nova situación lexíslase nos seguintes textos:

• Constitución española (1978): establece o castelán como lingua oficial do Estado e a cooficialidade de linguas nas comunidades con lingua propia, se así o decretan os seus estatutos de autonomía.
• Estatuto de Autonomía (1982): declara o galego como lingua propia de Galicia e cooficial co castelán, e establece a obriga dos poderes públicos de promocionalo e impide a discriminación polo uso da lingua.
• Lei de Normalización Lingüística (1983): recolle as bases do proceso de normalización, desenvolve os

Lingua Minorizada e Lingua Hexemónica

A lingua minorizada é aquela que está sometida a condicións sociais que restrinxen as súas funcións. A competencia desigual entre dúas linguas constitúe o factor básico desta situación. Dous aspectos a ter en conta:

1. A non existencia dun estado que a recoñeza como oficial. En Europa cómpre facer excepción de Malta, Luxemburgo e a República de Irlanda.
2. A non coincidencia de fronteiras políticas e fronteiras lingüísticas. As primeiras foron establecidas de maneira artificial, mentres que as lingüísticas responden a criterios de formación naturais e históricos; por iso é raro que estas delimitacións coincidan.

As linguas dominantes ou hexemónicas son as que gozan dun gran prestixio social...

A Normalización da Lingua Galega

Breve Repaso Histórico da Normalización

O galego, a partir dos Séculos Escuros, quedou relegado a ámbitos orais e contextos informais. O proceso de normalización comeza a finais do século XIX. Consiste en converter unha lingua no vehículo de comunicación dunha comunidade en todos os ámbitos.

Marco Lexislativo da Normalización

Constitución de 1978, Estatuto de Autonomía de 1981 (e o de 1936), Lei de Normalización Lingüística de 1983, Plan Xeral de Normalización Lingüística de 2004.

Axentes da Normalización Lingüística

Falantes individuais, poderes públicos e movementos sociais.

Entidades Promotoras da Normalización (s. XIX-XX)

O proceso de normalización iniciado no século XIX será continuado...