Apuntamentos, resumos, traballos, exames e exercicios de Lingua e literatura de Bacharelato

O galego no primeiro terzo do século XX

Contexto histórico e situación sociolingüística

A comezos do século XX, Galicia seguía sendo eminentemente rural, de xeito que a poboación urbana non acadaba nin sequera o 10%. En consecuencia atopamos unha sociedade formada na súa maioría por labregos e mariñeiros, cunha estrutura socioeconómica continuísta dos séculos anteriores. Non obstante, neste primeiro terzo do século comezan algúns cambios: os labregos protagonizan un poderoso movemento social (agrarísmo), a fidalguía entra en decadencia e a burguesía, que fala castelán representa o novo mundo urbano en vías de crecemento.

O proceso de substitución do galego polo castelán vai vir da man da industrialización e urbanización....

A lírica medieval galego-portuguesa

O Teatro Galego Baixo o Franquismo e o Exilio

A prohibición dos usos públicos da lingua galega ocasionou a desaparición das representacións durante os primeiros anos do franquismo. A aposta polo xénero levada a cabo pola Xeración "Nós" viuse truncada pola imposibilidade de representar as obras.

A Actividade Teatral no Exilio (Ata os 50)

Ata mediados dos anos 50, a actividade desprazouse ao exilio, onde se conseguiu recuperar, sobre todo en Buenos Aires. Alí estreouse en 1914 Os vellos non deben de namorarse, de Castelao, cunha enorme repercusión dadas as circunstancias polas que estaba a pasar a cultura en Galicia. Mentres, o teatro en Galicia vivía sumido nunha depresión profunda.

Autores Clave da Posguerra: A Xeración dos 50

Son os...

Cancioneiro Relixioso: Cantigas de Santa María

Por imitación da lírica profana amorosa, na segunda metade do século XIII, xurdiu a lírica relixiosa galego-portuguesa, representada polas Cantigas de Santa María. Trátase de 427 composicións, da autoría de Afonso X, xurdidas como consecuencia do afervoado culto á Virxe, que se produciu sobre todo a partir do século XI.

A intención creadora non era outra que a de agasallar ao Papa, co obxectivo de convencelo para que primase a Sé episcopal de Toledo sobre a de Santiago de Compostela. Pode parecer paradóxico que o rei sabio usase a lingua galega para conseguir un obxectivo desfavorábel para Galicia, mais debemos ter en conta que, na Idade Media, considerábase na maioría da Península...

O galego (1936-1978): Contexto histórico e situación sociolingüística

A represión e o exilio (1936)

O estalido da Guerra Civil Española e a superioridade dos sublevados contribuíron a unha forte represión xeneralizada no territorio galegofalante. As consecuencias para os intelectuais foron severas:

• Moitos autores morreron, como Ánxel Casal ou Alexandre Bóveda.
• Outros, como Otero Pedrayo, pagaron con expedientes ou coa cadea.
• Un gran número de escritores tiveron que emigrar. Castelao é un dos máis claros exemplos de autores que foron obrigados a fuxir do país.

Bos Aires: Capital da cultura galega no exilio

O apoxeo literario anterior viuse reducido ao silencio. Os intelectuais exiliados foron os encargados de manter viva a cultura galega...

As Irmandades da Fala e o movemento agrarista

Na primeira década do século XX xorden dous movementos sociais e ideolóxicos (a ideoloxía agrarista e as Irmandades da Fala), cos que están moi vinculados os autores máis importantes da época: Ramón Cabanillas e Noriega Varela.

Ramón Cabanillas

Combinou os seus labores administrativos coa publicación dos primeiros versos en castelán. Tras emigrar a Cuba, recibiu a influencia dos intelectuais galeguistas e comezou a publicar en galego. Dentro da súa traxectoria distinguimos:

• Etapa de formación: De carácter intimista, social e reivindicativo, onde atopamos O desterro e Vento mareiro (denuncia a miseria dos labregos).
• Etapa de madurez: Pretende o achegamento ao pobo das ideas do galegismo,

Literatura culta

Son escasas as manifestacións da literatura de carácter culto durante a etapa do Galego Medio. Non obstante, e como xa adiantamos, arredor da figura de Diego Sarmiento de Acuña conformouse unha pequena corte da que o resultado é un conxunto de textos líricos e teatrais.

Textos líricos

Desa corte conservamos a Canción galega en loor de Don Diego das Mariñas Parragués, de autor descoñecido, e redactada en 11 estanzas.

Textos teatrais

A pesar de que temos noticia de actividades teatrais no noso país durante a etapa que tratamos, apenas conservamos documentos datados nese tempo. Sen dúbida, o documento máis importante do período é A contenda dos labradores de Caldelas, máis coñecida como Entremés famoso sobre a pesca

O Teatro Galego de Finais do XX e Comezos do XXI

Temas e Autores dos 80 e dos 90

A aprobación do Estatuto de Autonomía (1981) supón a posta en marcha de institucións que posibilitan a creación dun *Centro Dramático Galego* (1984) e o establecemento dunha política cultural que ha de influír sobre a **produción** e o consumo de literatura dramática en Galicia.

Estes autores van **ter** unha dependencia respecto **ao** circuíto dos premios literarios, fundamentalmente os da *Escola Dramática Galega*, debido á falta de **público** consumidor.

O Xurdimento das Compañías Estables

Este vai ser o período onde xorden as compañías estables de teatro.

• Nos 70: *Artello*, *Ítaca*, a *Escola Dramática Galega*...
• Nos 80: Consolídase e créase

A poesía de vangarda: características e autores

A principios do século XX atopamos unha modernización da economía e o esmorecemento da sociedade agraria anterior. Malia os avances, a emigración continuou, sobre todo a América.

Aquí xorde a vangarda, movemento de renovación no pensamento e nas artes nado en Europa. Déronse varias correntes (cubismo, dadaísmo...) con trazos comúns: antirromanticismo, antisentimentalismo, deshumanización, busca da arte pura e innovación da lingua figurada.

A vangarda en Galicia

En Galicia, difundíronse grazas a revistas como Alfar ou Ronsel e xurdiron movementos propios (hilozoísmo, neotrobadorismo, creacionismo) marcados polo nacionalismo e a relación co saudosismo portugués (actitude de culto ao...

O Galego no Primeiro Terzo do Século XX: Contexto e Lingüística

No século XX foise consolidando o proceso de normalización do galego, promovido desde certos sectores da sociedade con sensibilidade galeguista. Nestes anos, o noso idioma accedeu a novos ámbitos de uso pero, ao mesmo tempo, houbo un proceso de desgaleguización social.

Etapas da Evolución do Galego no Século XX

Podemos distinguir tres etapas na evolución do galego ao longo do século XX: a etapa de preguerra (1900-1936), a de posguerra (1936-1975) e a dos anos finais do século XX (1975-2000).

A Etapa de Preguerra (1900-1936)

Durante os anos da preguerra o galego era a lingua de comunicación oral da grande maioría da poboación. A pesar disto, perde falantes e medra tamén...