Apuntamentos, resumos, traballos, exames e exercicios de Lingua e literatura de Bacharelato

As linguas, ademais de seren instrumentos de comunicación, desempeñan outras funcións máis específicas. Manuel Portas estableceu sete funcións: internacional, cultural, institucional, local, laboral, familiar e individual. A coexistencia de dúas ou máis linguas nunha mesma sociedade terá como consecuencia a competencia entre elas por acadar o máximo número de funcións posibles. Cantas menos funcións posúa, máis risco ten de desaparecer. Con frecuencia, para referirse a esta convivencia das linguas nunha sociedade tense usado o termo bilingüismo. Pero, neste punto, é necesario distinguir entre bilingüismo social e individual. Xa que no bilingüismo social a aparición doutra lingua non serve para enriquecer ao falante, senón...

1.2. As vangardas na literatura galega

Dúas liñas na poesía galega

Na poesía galega das primeiras décadas do século XX atopámonos con dúas grandes liñas despois da produción de Noriega Varela e Cabanillas, autores que asumen os grandes temas do século XIX (culto á terra, saudade e denuncia) e incorporan á nosa tradición elementos ausentes ata agora. Estas dúas liñas son:

• Dunha banda, aquela que segue, aínda que renovando, a liña poética xa existente en Galicia.
• Doutra banda, a que rompe coa tradición galega e segue o camiño marcado polas literaturas europeas de vangarda.

Agora ben, os autores que podemos encadrar no primeiro grupo, aínda que parten do xa existente, teñen puntos de partida totalmente diferentes:

Autores do primeiro

1.- O Galego no Primeiro Terzo do Século XX: Características Lingüísticas Fundamentais. Contexto Histórico e Situación Sociolingüística.

Durante o século XX consolidouse o proceso de normalización do galego e accedeu a novos ámbitos como o ensaio, actos públicos, discurso político, etc., ata chegar ao recoñecemento oficial. Porén, ao mesmo tempo, descendeu o seu uso como medio de comunicación social.

Se nos centramos no primeiro terzo deste século, temos que destacar o labor de dignificación da lingua levado a cabo polas Irmandades da Fala, o Grupo Nós ou o Seminario de Estudos Galegos.

• No ano 1906 fúndase a Real Academia Galega (RAG) para velar pola pureza e corrección do galego, sendo Manuel Murguía o seu primeiro presidente.

Vicente Risco: vida e obra

Vicente Risco: nado en Ourense, amigo de Otero Pedrayo, estudou Dereito e Maxisterio, e fundou en 1917 a revista La Centuria. En 1920 participou na creación de Nós e publicou a Teoría do nacionalismo galego. A Guerra Civil levouno a renegar do galeguismo ao ver o que pasara aos seus compañeiros.

Producción narrativa

Do caso que lle aconteceu ao doutor Alveiros: relato situado no mundo extraordinario e de ultratumba, cargado dun amor macabro, deixando clara a súa ideoloxía. Esta obra rompe cos tópicos da tradición do século XIX e incorpora o esoterismo e o mundo máxico.

Porco de pé: única novela que escribiu; conta a historia de don Celidonio, comerciante foráneo que se instala na cidade de Auria. Alí vai...

A cantiga de amigo: definición

As cantigas de amigo son composicións nas que o poeta pon en boca dunha muller as penas de amor que esta dirixe ao seu "amigo" ou amante. Tanto na cantiga de amor como na de amigo, o elemento fundamental é o amor, pero os dous xéneros distínguense porque naquela o poeta fala en primeira persoa, mentres que nesta finxe que é a muller a que expresa os seus sentimentos.

Orixes e clasificación

A cantiga de amigo é un xénero autóctono, é dicir, procede dunha primitiva poesía oral que debeu existir no noroeste peninsular. Os seus tipos principais son:

• Bailadas: son cantigas nas que se expresa a ledicia de amar e vivir. Adoita producirse nelas unha invitación ao baile e levan sempre refrán.
• Mariñas ou barcarolas:

A capacidade lingüística natural do ser humano maniféstase nas linguas, pero tamén dentro dunha lingua atopamos diversidade. Os diferentes xeitos de falar unha mesma lingua chámanse "variedades lingüísticas". Esta variedade pode responder a diversos factores:

• Temporal ou diacrónica: consecuencia do paso do tempo. Permite distinguir o galego actual do medieval.
• Xeográfica ou diatópica: dá lugar ás variedades dialectais.
• Social ou diastrática: depende do estrato social dos falantes, idade, sexo... A variedade lingüística dun mesmo grupo é un nivel de lingua ou sociolecto.
• Situacional ou diafásica: permite diferenciar rexistros polas características contextuais de cada acto comunicativo. A variación dáse no individuo.

A variedade

Contexto histórico e cultural

Os avances que Galicia experimentara no primeiro terzo do século XX víronse interrompidos pola sublevación militar de 1936 e a posterior derrota da República na Guerra Civil, dando paso á ditadura franquista. Este réxime supuxo unha forte represión política e cultural, coa censura e a redución do uso público do galego, limitado ao ámbito familiar e rural. Moitos intelectuais foron exiliados ou silenciados, freando o desenvolvemento da literatura galega.

A partir dos anos 60, prodúcese unha mellora económica e unha modernización social, aínda que a recuperación cultural comeza xa nos anos 50 coa creación da editorial Galaxia.

O galeguismo na posguerra

Na posguerra, o galeguismo sobreviviu principalmente...

Diferenzas entre comunicación animal e humana

A comunicación animal non ten dobre articulación, ao contrario da humana. Os animais usan diversas formas de comunicación:

• Auditiva: sons.
• Química: feromonas.
• Visual: cores.
• Táctil: apertas.
• Corporal: movementos.
• Eléctrica: estímulos.

A comunicación animal está ligada a situacións concretas e expresa estados específicos, mentres que a humana permite a transmisión cultural e é creativa. A animal mantén unha estrutura invariable e non pode enganar, en contraste coa humana. Ademais, a comunicación animal é unha reacción instintiva, mentres que a humana é voluntaria e adaptativa, con alcance ilimitado en comparación coas limitacións da animal.

A comunicación humana mestura verbalidade e...

Os cambios que afectaron á sociedade galega a partir de mediados dos anos 70 (morte de Franco, promulgación da Constitución, Estatuto de Autonomía, a Lei de Normalización Lingüística…) tamén se deixaron sentir na literatura, en xeral, e na poesía, en particular. As últimas décadas do século XX trouxeron consigo profundas transformacións no panorama poético galego. A pluralidade e heteroxeneidade de estilos, propostas e tendencias, dentro duns parámetros de calidade satisfactorios, marcan este período que coñeceu catro momentos importantes:

1. A Consolidación do Socialrealismo: Os Novísimos

Este primeiro momento caracterízase pola consolidación da estética do socialrealismo da man dos chamados "Novísimos". Son autores...

O teatro galego no primeiro terzo do século XX

A literatura galega do primeiro terzo do século XX conta xa cunha apreciable tradición histórica, a diferenza da do Rexurdimento, na que os autores tiveron que partir practicamente de cero á hora de escribir en galego. O acontecemento decisivo desta etapa é a aparición en 1916 das Irmandades da Fala, unhas asociacións que tiñan como obxectivo a defensa do idioma galego, combinada con todo un plan de rexeneración do país.

Como sabemos, o teatro é unha manifestación artística só parcialmente literaria e falar de teatro é falar de representación, de espectáculo e todo o que iso acarrexa: interpretación, dirección escénica, deseño dos decorados, vestiario, iluminación, música,...