Apuntamentos, resumos, traballos, exames e problemas de Lingua e literatura

O Lirismo medieval Galego-Portugués. O tempo dos trobadores

Durante unha etapa entre os anos 1200-1350, ten lugar a eclosión da lírica medieval galego-portuguesa. Trobadores e xograres compoxeron as cantigas, nas súas diversas modalidades. O lirismo galego-portugués ten dúas grandes vertentes: 

·Textos de carácter profano, e son as cantigas de amigo, amor, escarnio e maldicir.

·Cancioneiros de carácter relixioso, e son as cantigas de Santa María, de Alfonso X “o Sabio”

O Contexto histórico: reino medieval de Galicia

No ano 711, os árabes chegan á Península Ibérica. Galicia constituíu o maior espazo libre de dominio islámico e os propios musulmanes a chamaban Jalikiya, pero no ano 1492 reconquistouse Granada, grazas a desaparición

Ramón Otero Pedrayo: Figura clave do nacionalismo galego

Otero Pedrayo é unha figura clave da recuperación cultural e da articulación do nacionalismo no século XX, que orienta a súa produción política e literaria arredor do catolicismo e do tradicionalismo.

A novela de Otero Pedrayo

Novelas histórico-culturalistas

Preocúpase por interpretar os momentos da cultura occidental nos que se fai patente o vínculo Galicia-Europa. Son dúas novelas:

• A romaría de Xelmírez (1934)
• Fra Vernero (1934)

Novelas histórico-realistas

Teñen como marco a Galicia rural do século XX. Son:

• Pantelas, home libre (1925)
• Os camiños da vida (1928)
• O mesón dos ermos (1936)
• O señorito da Reboraina (1960)
• O Maurotallo (1974)

Análise de Os camiños da vida (1928)

Esta...

O Teatro Galego e as Irmandades da Fala (IDF)

As IDF impulsaron a creación dun teatro nacional debido ao predominio do español, onde o galego tiña unha presenza secundaria e relegada a aparecer como lingua labrega con intención cómica. O obxectivo era transformar a sociedade e regaleguizala.

Buscábase que personaxes das clases medias e altas, con temática universal, falasen un galego culto, representando personaxes refinadas.

Institucións para a Modernización Teatral

Para a modernización, creouse o Conservatorio Nacional de Arte Galega (CNAG). Cabanillas, por exemplo, fai unha obra de clase alta, nun pazo, onde se fala galego con tema universal (o amor). O seu éxito foi “A man do Santiña”.

Esta modernización chocaba cos que concibían...

Das 430 composicións conservadas, o lirismo trobadoresco profano resulta ser o menos homoxéneo. Trobadores e xograres foron quen de criticalo todo ou case todo, xa que estas cantigas teñen gran diversidade temática e tonal. As orixes carnavalescas, como no caso dos cantares de amigo e de amor, son un xénero que nace e medra ao amparo da corte.

O trobador burlesco é tan convencional como o da cantiga de amigo e de amor. De aí as bromas e chanzas entre xograres e trobadores, guiados por un código previamente aceptado, se a orixe deles radica nun feito real. Non impide que, aos ollos de hoxe, as cantigas escarnianas cheguen a sorprender polo desenfado e ausencia de pudor con que nelas chegaron a manifestarse outros autores.

Características

Xeración Nós: Fases das Irmandades

As Irmandades da Fala atravesaron varias fases:

1. Primeira fase: Sentáronse as bases políticas, que se deron a coñecer entre o pobo, con malos resultados e bandos divididos.
2. Segunda fase: O nacionalismo estaba dividido. A Irmandade de Ferrol defendeuno con risco. Na Irmandade de Monforte creouse a Asemblea Nacional Galega, o que provocou a desaparición de todas as irmandades. A Irmandade da Coruña non entrou e separouse do resto ata a creación do Partido Galeguista.
3. Terceira fase: Primo de Rivera, coa ditadura, reprimiu os nacionalismos, e a Irmandade da Coruña reconciliouse coa Nacional Galega.
4. Cuarta fase (República): Fundouse a ORGA, dirixida por Casares Quiroga. A ORGA decidiu resucitar as Irmandades

Teatro

O teatro menos cultivado foi, fundamentalmente, burgués. Foi a fonte do xuramento e o inicio do teatro moderno. Pola súa temática, rural, breve e costumista, con diálogos chocarreiros, as Irmandades convertéronse en arma política e diversificouse a oferta: as Irmandades da Coruña, o Conservatorio Nacional de Arte Galega, Cabanillas con A manda santiña (debut do Conservatorio en prosa), O Mariscal, drama histórico en verso de Armando Quintanilla Alén en galego, tratando temas non galegos.

A Xeración Nós

A Xeración Nós participa nas correntes europeas, con primeiros elementos surrealistas e simbolistas. Empezan a falar en galego todas as clases sociais. Vicente Risco, O bufón del-Rei; Otero Pedrayo, A lagarada; e teatro de...

A Terceira Etapa da Narrativa Galega

3ª etapa: A partir dos 80. Volta á fantasía, ás recreacións míticas. Maior preocupación estilística. Carlos Casares (Ourense 1941 - Vigo 2002). Libro de relatos: Vento ferido (1967) (os relatos «Monólogo» e «O xogo da guerra» figuran en moitos libros de texto). Novela: Cambio en tres (1969). Prosa posterior sinxela, moi traballada.

O Teatro Galego na Posguerra e o Exilio

TEMA 8. O teatro sufriu máis ca outros xéneros a consecuencia da guerra e da posterior ditadura. Pervivencia grazas ao exilio. Castelao: Os vellos non deben de namorarse (Bos Aires). Manuel Varela Buxán, teatro galego na Arxentina. Autor teatral, director, actor. Obras de corte rural-costumista, humorístico. Crítica social....

S3. Diglosia e Substitución Lingüística

Convivência de Linguas e Xerarquía Social

Se nunha comunidade hai dúas linguas, créase unha xerarquía social: a lingua dominante vai ocupando os ámbitos da dominada ata provocar a súa substitución.

Á lingua dominada chámaselle lingua minorizada e é empregada só en ámbitos socioculturais baixos e ignorada nos máis elevados, onde se usa a lingua dominante.

Unha lingua minorizada non é igual a unha lingua minoritaria (número de persoas que a empregan). Unha lingua minorizada pode ser a maioría nunha comunidade lingüística, como en Galicia.

Plurilingüismo e Realidade Europea

En Europa a maioría dos Estados son plurilingües, e a coexistencia das diferentes linguas dentro das comunidades...

Novos Narradores Galegos (1954-1970)

Están protagonizados por autores/as novos e con formación universitaria. Rachan coa forma de narrar tradicional, optan por múltiples formas narrativas: 1ª persoa, narración epistolar, corrente de conciencia. Renuncian á liña de tempo e localización concreta. Espazos urbanos, dan entrada ao mundo dos soños. Tratan o ser humano como un obxecto máis, degradado. Renegan do eixebrismo, teñen universalidade nos textos. Introducen temas como o sexo, a violencia e o absurdo existencial. Influencias do Nouveau Roman francés, Proust, Joyce, Kafka...

Autores destacados

• Neira Vilas: Non pertence aos NNG pero escribe neste tempo: Memorias dun neno labrego / Cartas a Lelo / Aqueles anos do Moncho.
• Méndez Ferrín:

A Nova Narrativa Galega (1950-1980)

Nova Narrativa Galega (NNG): Aparición das primeiras obras ata 1980. O proceso de renovación da NNG supón unha profunda modernización ao incorporar innovacións técnicas e temáticas inspiradas nas modernas literaturas europeas e de EE. UU.