Apuntamentos, resumos, traballos, exames e problemas de Filosofía e ética

John Locke: O Liberalismo e a Teoría Política

Este fragmento pertence á obra “Dous Tratados sobre o Goberno” (Two Treatises of Government) de John Locke.

Contexto Filosófico: Empirismo e Política

Xunto á preocupación polo coñecemento, os pensadores empiristas céntranse tamén na política e na moral. As súas ideas foron fundamentais e influíron en pensadores posteriores, sendo recollidas por Montesquieu no século XVIII.

O Constitucionalismo Liberal e o Estado de Natureza

En “Dous Tratados sobre o Goberno Civil”, o autor elaborou unha forma de constitucionalismo liberal pola que loitou e que se impuxo na Revolución Inglesa de 1688. Locke afirmaba que para fundamentar racionalmente a sociedade é preciso saber cal é o estado...

Métodos filosóficos

• Método empírico-racional (Aristóteles): Identifica dúas fontes de coñecemento: os sentidos e o entendemento. Accedemos a dous niveis de realidade: o sensible (constituído por datos que nos proporcionan os sentidos) e o intelixible (o que as cousas son e o que fai que sexan). Baséase na experiencia física do cambio e do movemento, culminando nas elaboracións do entendemento.
• Método empirista: Separa as dúas fontes de coñecemento que o método empírico-racional considera necesarias: a experiencia e a razón. É empirista toda filosofía segundo a cal a orixe e o valor dos nosos coñecementos dependen da experiencia sensible. Usa o método indutivo na investigación.
• Método racionalista: Nace na Idade Media e afirma

Teorías da Xustiza: Unha Visión Histórica

1. Idade Antiga

Platón e a Xustiza na República

Platón expón na República o ideal de sociedade perfecta. A sociedade xusta sería aquela na que cada quen realizase a función que lle corresponde. O autor divide a alma humana en tres partes:

• Racional: Situada na cabeza, ten como función gobernar as outras dúas.
• Irascible: Situada no peito, é a fonte das paixóns nobres, como a valentía.
• Concupiscible: Situada no ventre, é a fonte das paixóns (desexos).

De acordo con esta visión da alma, divide a cidade en tres estamentos:

1. Gobernantes (os máis sabios).
2. Gardiáns (deben protexer a polis de ataques exteriores).
3. Produtores (o sustento económico da cidade).

Platón defende a aristocracia, réxime político...

A Paideia na Grecia Antiga

1. Que é a Paideia?

A Paideia era o modelo educativo da antiga Grecia, baseado no cultivo da areté (virtude). Os sofistas crían que a virtude podía ser aprendida. Existiron varias Paideias, como a ateniense, a espartana e a helenística.

2. Modelos educativos: Esparta e Atenas

Esparta:

A educación espartana formaba guerreiros e cidadáns. O seu ideal era a obediencia, a disciplina, a temperanza e a resistencia. Era un modelo ximnástico-militar.

Atenas:

A educación ateniense cultivaba a areté física e espiritual, excluíndo a estranxeiros, mulleres e escravos. A aristocracia prefería a educación corporal e musical, pero tamén se valoraban saberes como a gramática e a aritmética.

3. Ideais educativos: Homero e

O Pensamento de Nietzsche: Crítica á Razón Ilustrada

Contexto: Ilustración, Romanticismo e o Século XX

O pensamento de Nietzsche desenvólvese no século XX, no que as ideas ilustradas son cuestionadas desde o movemento denominado Romanticismo. A Ilustración tivo unha optimista confianza no poder da razón. Interprétase o Romanticismo como unha advertencia contra as pretensións excesivas atribuídas a ese poder da razón.

A crítica nietzscheana á Ilustración pode inicialmente ser situada dentro dese movemento reactivo romántico. En efecto, veremos como no seu texto é posible identificar elementos irracionalistas e vitalistas. O éxito espectacular dos avances científicos responde ao modelo do saber ilustrado e reforza a confianza...

Razón e Fe: O pensamento medieval

Un dos debates máis discutidos no pensamento medieval foi a relación entre a razón e a fe, así como entre a filosofía e a teoloxía. Existen diversas posturas ao respecto:

• Dialécticos: Pensan que a fe debe ser analizada e demostrada a través da razón. O seu extremado racionalismo levounos a ser considerados herexes.
• Antidialécticos: Afirman que a fe é a única sabedoría e chegan a dicir que o saber racional é satánico, o que converte a filosofía en "criada da teoloxía".
• Postura intermedia: Gerberto de Aurillac sostén que a fe é superior, pero que debe ser razoada.
• Averroísmo latino: Propoñen a "teoría da dobre verdade", onde a fe e a razón son diferentes, autónomas e, incluso, contraditorias.

Platón: Metafísica e Teoría das Ideas

A Dicotomía da Realidade: Mundo Sensible e Intelixible

A consecuencia inmediata da Teoría das Ideas é que a realidade resulta irremediablemente escindida:

• Por unha banda, a realidade intelixible (Ideas).
• Por outra, a realidade sensible (Cousas).

Son dous mundos irredutibles. O Timeo é o diálogo máis importante da última etapa de Platón, verdadeira enciclopedia dos coñecementos científicos do seu tempo, resumidos por Platón nunha síntese grandiosa e fascinante.

O Timeo reafirma con máis forza que nunca a Teoría das Ideas. Hai que distinguir claramente entre:

1. O existente de verdade, eterno, inmutable e obxecto da intelixencia (as Ideas).
2. O suxeito ao devir, cambiante, só a medias real e obxecto

Crítica da doutrina platónica

Aristóteles representa o esforzo por asignar autonomía e valor a unha realidade que o pensamento platónico reducía a unha simple copia imperfecta. Para el, a natureza é o desenvolvemento ascendente dos seres en busca da súa perfección. Era biólogo. Valoraba as ciencias empíricas, renunciando aos elementos místicos do platonismo.

Gnoseoloxía

Platón mantén dous niveis de coñecemento, pero para o realismo empirista aristotélico o coñecemento comeza polos sentidos. Aristóteles nega a existencia separada das ideas platónicas; di que as ideas son inmanentes ao mundo.

Propón a súa filosofía coñecida como hilemorfismo, que se aplica a cada substancia sensible. A materia é a disposición espontánea...

Aristóteles: Vida e Obra

Aristóteles, filósofo e alumno de Platón, desenvolveu un proxecto filosófico propio, marcando unha separación coa escola platónica. A súa obra divídese en tres eidos:

• Científico: Investigación da natureza, baseada tamén en concepcións filosóficas.
• Puramente filosófico.
• Ético-político: Ten unha finalidade práctica, que é o coñecemento do mundo natural para levar a cabo un modelo político viable.

Crítica ao Platonismo e a Teoría das Ideas

Aristóteles critica o sistema platónico, especialmente a teoría das Ideas de Platón. Para Aristóteles, é absurda a existencia de formas ou ideas separadas dos obxectos reais. Deste xeito, resolve o problema platónico de como se establece a relación entre copia...

Diversidade cultural

A cultura constitúe un trazo diferenciador do ser humano. Hai moitas culturas; a variedade de culturas é consecuencia dunha característica propia do ser humano.

O home, a diferenza dos animais, é un ser aberto e conta cun gran número de posibilidades de realización. Non está programado para responder de forma fixa, senón que posúe liberdade para determinar a súa propia conduta. O ser humano posúe liberdade e intelixencia para elixir a resposta que lle parece adecuada en cada caso, mentres que os animais só poden reaccionar de xeito limitado ante os estímulos da natureza.

O illamento e a falta de contacto entre os distintos grupos que poboan a Terra favoreceron a diferenciación e a diversidade. Unha das causas...