Platón: Teoría das Ideas, Demiurgo e os Graos do Coñecemento

Platón: Metafísica e Teoría das Ideas

A Dicotomía da Realidade: Mundo Sensible e Intelixible

A consecuencia inmediata da Teoría das Ideas é que a realidade resulta irremediablemente escindida:

• Por unha banda, a realidade intelixible (Ideas).
• Por outra, a realidade sensible (Cousas).

Son dous mundos irredutibles. O Timeo é o diálogo máis importante da última etapa de Platón, verdadeira enciclopedia dos coñecementos científicos do seu tempo, resumidos por Platón nunha síntese grandiosa e fascinante.

O Timeo reafirma con máis forza que nunca a Teoría das Ideas. Hai que distinguir claramente entre:

1. O existente de verdade, eterno, inmutable e obxecto da intelixencia (as Ideas).
2. O suxeito ao devir, cambiante, só a medias real e obxecto da sensación (o mundo sensible).

Só do primeiro, das Ideas, pode haber un coñecemento seguro. Respecto ao mundo sensible, hai que conformarse con resultados aproximados. Platón sostén que o coñecemento é proporcionado ao seu obxecto. E do que é por si cambiante e fugaz non pode haber coñecemento sólido, senón só opinión probable.

A Cosmogonía no Timeo: O Demiurgo

A cosmogonía do Timeo preséntanos a formación do mundo como a obra dun artesán divino, o Demiurgo, que constrúe o mundo a partir da materia preexistente e segundo o modelo das formas eternas (Ideas). Este mundo sensible, obra do Demiurgo, non é senón a copia do mundo intelixible das Ideas, que constitúe o modelo imitado, aínda que só imperfectamente alcanzado. O Demiurgo constrúe directamente a alma do mundo e, en definitiva, o ceo e a parte inmortal ou intelixible das almas dos homes.

As Doutrinas Gnoseolóxicas de Platón

En que consiste, xa que logo, o coñecemento segundo Platón? Son tres as doutrinas gnoseolóxicas que nos proporciona o autor:

1. A Teoría da Reminiscencia (Anamnesis).
2. A Teoría do Amor (Eros).
3. A Teoría dos Graos do Coñecemento (Dialéctica).

1. A Teoría da Reminiscencia (*Anamnesis*)

No diálogo Menón, Platón explica que a alma do home é eterna e está suxeita á transmigración. Antes de nacer xa viu todas as cousas, aínda que logo as esquecera. Pero cun pouco de esforzo ou convintemente interrogado, un pode chegar a lembrar calquera cousa. E niso consiste o saber: en lembrar, na reminiscencia.

2. A Teoría do Amor (*Eros*)

No Symposion (ou Banquete), Platón preséntanos a teoría do Eros (amor), que define como un pulo, como un desexo que fai que o home ansíe atopar o coñecemento ascendendo desde as cousas múltiples ata a Idea de Beleza da que participan eses obxectos.

3. A Dialéctica: Ascenso ao Coñecemento

A dialéctica é o proceso polo que se ascende gradualmente ao verdadeiro coñecemento, ao coñecemento do ser, do universal, da Idea.