Razón e Fe: A relación entre filosofía e teoloxía

Razón e Fe: O pensamento medieval

Un dos debates máis discutidos no pensamento medieval foi a relación entre a razón e a fe, así como entre a filosofía e a teoloxía. Existen diversas posturas ao respecto:

• Dialécticos: Pensan que a fe debe ser analizada e demostrada a través da razón. O seu extremado racionalismo levounos a ser considerados herexes.
• Antidialécticos: Afirman que a fe é a única sabedoría e chegan a dicir que o saber racional é satánico, o que converte a filosofía en "criada da teoloxía".
• Postura intermedia: Gerberto de Aurillac sostén que a fe é superior, pero que debe ser razoada.
• Averroísmo latino: Propoñen a "teoría da dobre verdade", onde a fe e a razón son diferentes, autónomas e, incluso, contraditorias.
• Guillerme de Ockham: Defende a independencia e autonomía entre a fe e a razón. Non gardan relación entre elas: Deus é accesible pola fe, mentres que a razón dedícase ao estudo da natureza.

A síntese de Tomé de Aquino e Agustín de Hipona

Tomé de Aquino

Defende unha gran distinción entre razón e fe:

• A razón coñece de "abaixo a arriba" a partir dos datos que recollemos dos sentidos.
• A fe coñece de "arriba a abaixo" a partir da revelación divina.

A filosofía pertence ao coñecemento racional natural e a fe ao eido sobrenatural. A filosofía pode coñecer a verdade, pero a súa fronteira está no sobrenatural. A filosofía última chega ás verdades primeiras da fe (a existencia de Deus), o que se denomina teoloxía natural.

Existe unha zona de confluencia: verdades de fe que a razón pode demostrar, chamadas preámbulos de fe. Isto posibilita unha mutua axuda: a filosofía axuda á teoloxía coas súas demostracións, e a teoloxía orienta a investigación filosófica. Non pode haber, polo tanto, conflito real entre fe e razón; se chocan, ou erra a razón ou malinterprétase a fe.

Agustín de Hipona

Fai a primeira síntese completa. Entende a Idea como Deus e a reminiscencia como iluminación divina que conduce á verdade (reinterpretando a Platón):

• A razón axuda á fe: "Entender para crer".
• A fe corrixe á razón: "Crer para entender".

Atopamos unha harmonización onde non se trazan fronteiras, pois parte de que a verdade é única. Aínda que a fe é o último termo para iluminar o proceso, sen ela é imposible acadar a verdade, xa que esta provén das ideas iluminadas por Deus na alma. En San Agostiño, a razón é unha "serventa da fe" e non ten autonomía.