Apuntamentos, resumos, traballos, exames e problemas de Lingua e literatura

O uso do galego

Hábitat

O galego é maioritario no ámbito rural e nas vilas como lingua exclusiva, mentres que é minoritario nas cidades.

Idade

O galego predomina nos falantes máis vellos, mentres que se reduce a súa presenza entre a poboación máis nova.

Aspectos positivos do emprego do galego

• Recoñecemento oficial: o galego está recoñecido como lingua oficial de Galicia.
• Actitudes: os prexuízos negativos cara ao galego fóronse reducindo. Máis do 80% da poboación ten unha actitude favorable e ve con bos ollos a súa potenciación.
• Uso: o seu uso aumentou na administración pública, nos medios de comunicación, na vida cultural, no ensino e na actividade comercial.

Conceptos clave

Lingua inicial

É a lingua na que unha persoa aprende a falar...

Bloques Dialectais do Galego

Bloque Occidental

• Pronunciar o g como unha aspirada /h/ parecida ao h das palabras inglesas como house. Coñécese como gheada, que se representa na escrita co dígrafo gh.
• Presenza do seseo, en posición final de sílaba (seseo pronuclear ou implosivo: lus). Tamén encóntrase o seseo en zonas máis reducidas en posición inicial de sílaba (seseo prenuclear ou explosivo: vesiño).
• Terminación indiferenciada -án para masculino e feminino.
• O plural das palabras rematadas en -n faise en -ns.
• A forma propia do pronome persoal suxeito é ti, fronte a tu.
• En vez de cantei, cantín, noutros puntos cantein ou cantén.
• Á beira do sufixo verbal, -ndes (cantandes) -is (cantais) -s (cantás).

Área

Fisterra, Bergantiños, Pontevedresa....

Conflito Lingüístico

Dáse cando dúas linguas compiten por desempeñar todas as funcións posibles. Isto dá lugar á formación de dúas linguas: a lingua hexemónica, que é a que ten maior prestixio sociocultural, úsase en todas as situacións e está normalizada; e a lingua minoritaria, que é a que ten pouco prestixio sociocultural, só se usa de forma informal e non está normalizada.

Todo isto pódese dar por procesos de expansión e de unificación política, por presión cultural e económica ou por movementos migratorios.

Isto ademais ten diferentes consecuencias, como:

• Interferencias entre as dúas linguas (léxicas, morfolóxicas, sintácticas).
• Diminución do número de falantes da lingua minorizada.
• Desequilibrio nos usos lingüísticos.

Xa máis recentemente, e importante, é a creación do Centro Dramático Galego como unha compañía teatral pública estable á beira das compañías independentes. Nesta etapa podemos establecer tres xeracións:

1. A Xeración de Posguerra

Representa a continuidade coa renovación da dramaturxia que se estaba a producir nos anos anteriores ao alzamento militar. Autores como Blanco Amor, Cunqueiro ou Xenaro conviven cos dramaturgos anteriores ao 36.

• Álvaro Cunqueiro

  Vai ser outro dos representantes do proceso de renovación do teatro galego coas súas pezas dramáticas, como O incerto señor Don Hamlet de Dinamarca.

• Xenaro

  O derradeiro dos continuadores é Xenaro, autor de varias pezas que aparecen recollidas en A serpe e A revolta e outras farsas.

A Poesía de Fins do Século XX: Temas e Autores dos 80 e 90

Esta época caracterízase por unha verdadeira eclosión poética e por unha evolución do xénero que desemboca na decadencia do socialrealismo anterior e na diversidade temática e formal.

A Década dos 80

• Os autores colaboran en volumes colectivos.
• Danse a coñecer a través de diferentes certames e premios literarios.
• Participan en revistas de poesía.
• Moitas editoriais danlle un papel protagonista á poesía e á súa difusión.

Este grupo de escritores comparten unha serie de características:

• O culturalismo: gusto polas referencias culturais nos textos.
• A preocupación formalista: atención á lingua, buscando un código moi elaborado e de gran corrección.
• A apertura temática: que

Teatro: Nos anos 70, o novo marco sociocultural propiciou un cambio notable na situación do teatro galego. Nesta transformación tiveron especial relevancia as Mostras de Teatro de Ribadavia. No 84 creouse o Centro Dramático Galego. Este centro presenta textos de autores galegos e obras traducidas.

Vitalidade do teatro galego: Festivais, compañías convencionais, salas estables, compañías de monicreques, escolas dramáticas, premios. Os dramaturgos galegos forman un grupo heteroxéneo (3 promocións): Ribadavia, 80 e 90.

Lírica: Iníciase coa publicación de Poemas e Contos de Ferrín. Aparecen os novos poetas e tamén novos grupos poéticos con afán innovador.

Trazos esenciais da nova poesía galega:

• Culturalismo: Tendencia recorrente a

1. A Transformación da Poesía Galega (1975-1990)

1.1. O Declive da Poesía Socialrealista

A finais da década de 1960, xorde unha nova xeración de poetas galegos, nacidos entre 1940 e 1955. Coincidindo coa efervescencia antifranquista, estes "novísimos", de ideoloxía nacionalista revolucionaria, conciben a poesía como unha extensión da loita política, seguindo a tradición socialrealista de Celso Emilio Ferreiro. A súa poesía, fortemente ideolóxica, aborda temas como a lingua, a opresión nacional, as liberdades e o humanismo social. Nesta corrente destacan autores como Xesús Rábade Paredes e Darío X. Cabana.

Con todo, esta poesía, marcada pola mocidade e o contexto histórico, entra en crise na década de 1970.

1.2. O Rexurdimento

Teatro Galego (1936-1976)

Nun panorama desolador, brilla con luz propia o teatro de Álvaro Cunqueiro. O incerto señor don Hamlet, príncipe de Dinamarca (1959), recorre ás fontes das sagas nórdicas pre-shakespearianas para subverter a historia, engadindo tamén elementos edípicos. Esta obra foi representada no Teatro Colón no 59. Outros autores destacados son Ricardo Carballo (A farsa das zoscas) e Jenaro Mariñas (A revolta).

Nos anos 60 e 70 predomina o teatro social: Daniel Cortezón (Prisciliano 70), Manuel María (Auto do mariñeiro 61) e Arcadio López (Orestes 63). O teatro galego normalizado coroaríase co 1º Festival de Rivadavia en 1973.

Entre 1965 e 1980 dáse un paso definitivo na construción do teatro galego. Os feitos máis...

Cohesión

Tratándose dun texto narrativo, os elementos da narración presentes nel teñen unha función cohesiva, xa que dan unidade e articulan o conxunto do relato.

O narrador é externo, exprésase en terceira persoa e é omnisciente, xa que posúe un coñecemento total dos acontecementos narrados.

Os personaxes desempeñan os papeis de protagonista (campesiño) e secundario (porteiro), e son tipos, xa que representan colectivos sociais. A súa falta de individualidade reflíctese no feito de non posuíren nomes propios.

O espazo e o tempo están pouco definidos: a acción sitúase á porta da lei, mais este lugar non se describe; o tempo ou a época histórica son indeterminados, e o do relato abrangue unha serie de anos que tampouco se especifican....