Apuntamentos, resumos, traballos, exames e problemas de Lingua e literatura

As Linguas Romances e o Galego-Portugués Medieval

Na etapa medieval, a verdadeira diferenza lingüística situábase entre o latín (a lingua da alta cultura) e o romance. Tendo en conta que o romance que seguimos a falar na actualidade, coas transformacións sufridas ao longo dos séculos, naceu ao norte e sur do río Miño, e considerando que esa mesma variedade foi a que se espallou polas terras do denominado Reino de Portugal, de aí que se chame á lingua medieval co nome de galego-portugués.

Esta lingua vén ser o resultado da evolución do latín vulgar falado no noroeste peninsular.

O Texto Galego-Portugués Máis Antigo

O texto que se considera máis antigo é a Cantiga de Maldicir, escrita en galego-portugués.

Características Lingüísticas

Xosé Neira Vilas

Naceu en Gres. Tivo unha infancia humilde. En Cuba creou e dirixiu unha institución orientada a investigar todo o referido á intensa presenza dos galegos en Cuba. A obra narrativa de Neira é amplísima. A súa primeira novela foi Memorias dun neno labrego. O protagonista cóntanos como é a súa vida e os conflitos que lle toca vivir, ás veces cargados de dramatismo. A través del, nunha prosa sinxela e vibrante, obtemos un retrato fiel da Galicia campesiña. Anos despois publicou Cartas a Lelo e Aqueloutros anos no Moncho, tamén con protagonista infantil e cunha liña semellante. Pero a súa narrativa ten moitas máis facetas noutros dos seus libros: Camiño bretemoso, Historia de emigrantes, Remuíño de sombras, A muller

O Rexurdimento do Galego no Século XIX

No século XVIII, os galegos comezaron a preocuparse polo seu idioma, un deles, Bieito Frei Martín Sarmiento.

Sarmiento denunciou que o galego se estaba a marxinar dos ámbitos administrativos e da igrexa. Pero na metade do século XIX, o castelán substituíu o galego en sectores importantes da sociedade urbana.

O galego volve ser lingua escrita a principios do século XIX pola invasión napoleónica e Galicia queda illada do resto do estado español. Como arma de defensa para que o galego rexurdise, utilizaron escritos en galego, animando o pobo á subversión. Así, o galego empezou a formar parte da lingua escrita.

Case a mediados do século XIX, aparece o primeiro grupo político con tendencias galeguistas,...

Bilingüismo: Tipos de Competencia e Destrezas

Existen diferentes tipos de competencia bilingüe, que se poden clasificar en función das destrezas lingüísticas:

• Destreza oral activa: Capacidade de falar unha lingua (por exemplo, falo inglés).
• Destreza oral pasiva: Capacidade de comprender unha lingua, pero non de falala (por exemplo, comprendo inglés, pero non o falo).
• Capacidade de escribir.
• Capacidade de ler.

Almacenamento Lingüístico en Persoas Bilingües

Existen tres teorías principais sobre como se almacenan as linguas no cerebro das persoas bilingües:

1. Hipótese de almacenamento independente: O léxico e as regras gramaticais de cada lingua almacénanse en compartimentos separados.
2. Hipótese do almacenamento común: Existe un único almacén

O labor normalizador de Ramón Piñeiro

Propúxose desbotar prexuízos e estereotipos que sitúan o galego nunha situación de lingua minorizada e mesmo desprezada polos propios galegos.

No seu discurso de ingreso na Real Academia Galega, A linguaxe e as linguas, desenvolve estas ideas, que resultan unha análise sociolingüística sobre o galego nos anos 50 e 60.

• Lingua e cultura. A lingua posibilita a transmisión de coñecementos e emocións e converte o saber individual en colectivo, é dicir, en cultura.
• Prexuízo sociolóxico. A lingua galega foi reducida a lingua oral propia de labregos e mariñeiros. Os propios galegos consideran a lingua un signo de inferioridade.
• Prexuízo lingüístico. A carencia dunha norma durante séculos fai que

Teatro Galego: De 1936 a 1976

Tras a dura posguerra, será a partir dos anos cincuenta cando se recupere a creación teatral en Galicia e a súa publicación, grazas á editorial Galaxia coa colección Illa Nova. Cómpre destacar a estrea no ano 1959 de Álvaro Cunqueiro con O incerto señor Don Hamlet, príncipe de Dinamarca, que supuxo un fito na creación teatral, despois da interrupción da posguerra. Cunqueiro é un dos autores que máis innovacións achegaron ao xénero dramático, con obras como A noite vai coma un río e Palabras de véspera.

Grupo de Enlace

Grupo heteroxéneo de autores que serven de conexión entre a dramaturxia de preguerra e a renovación do teatro independente.

• Otero Pedrayo: O desengano do prior, Noite compostelá,

A Locomotora de Curros Enríquez

O poema A Locomotora de Curros Enríquez aborda a chegada do tren a Ourense, simbolizando o progreso e a modernidade.

Temas Recorrentes na Obra de Curros

• Progresismo: A mellora da economía (ex: "por onde ela pasa…").
• Compromiso social: Chamada á participación popular ("vinde vela, mociños e mozas").
• Anticlericalismo: Crítica á Igrexa ("tras delas non veñen abades nin cregos").

Conceptos Clave

Locomotora - progreso - feudalismo

A Época de Curros Enríquez

A sociedade da época estaba marcada pola estrutura feudal, coa fidalguía e o foro dominando o campesiñado.

A expresión «catedral demagogo de pedra» é unha crítica á catedral, que representa a Igrexa e os curas. Un demagogo é unha persoa que di o que...

Lírica Medieval Galega

Cantiga de Amigo

Caracterización Temática

A voz narradora é sempre a dunha muller, que nos refire os seus sentimentos cara ao namorado – o amigo. Hai dous protagonistas que viven unha relación amorosa que pode xurdir dende tres posibilidades fundamentais:

• A perspectiva do amor feliz ou satisfeito.
• A perspectiva do amor infeliz.
• As dificultades, obstáculos ou prohibicións con respecto á relación.

Tamén rexistramos unha ampla posibilidade de estados emocionais:

• Feliz e apaixonada pola chegada do amigo.
• Resentida e vingativa cara a el.
• Anhelante e vulnerable.

Aparecen outros coprotagonistas. O principal deles é a nai. Son catro os retratos da nai que nos ofrecen os cantares de amigo:

• A nai-gardadora.
• A nai-cómplice.
• A nai-

Eduardo Blanco Amor (Ourense 1897-Vigo 1979)

Novas achegas á literatura galega

Eduardo Blanco Amor trouxo á literatura galega novos temas e formas de narrar:

• Técnica telefónica: Diálogo no que só se recollen as respostas a unhas preguntas que o lector pode supoñer, pero que non aparecen (como en A Esmorga). É o modo de, sen facer un texto bilingüe, darlle verosimilitude a un diálogo entre un xuíz que falaría en castelán ao facer as preguntas e o reo que fala en galego. O silencio do xuíz simboliza a xordeira da xustiza, o seu papel represor e castigador.
• Uso dun determinado punto de vista (primeira persoa).
• Introdución dos espazos urbanos. Xente ao lonxe e A Esmorga aparecen ambientadas no Ourense do primeiro terzo do século XX,

Lingua Dominante

• Número de falantes en aumento.
• Adquisición académica.
• Non marcada, aceptada en calquera contexto.
• Apta para usos formais, cultos, públicos e de prestixio.
• Presenza case absoluta nos medios de comunicación.

Lingua Minorizada

• Número de falantes en descenso.
• Adquisición materna.
• Marcada. O seu uso implica unha connotación social, cultural, política...
• Só apta para usos informais, coloquiais e familiares.
• Escasa presenza nos medios de comunicación.

Adóitase sinalar a data do 17 de maio de 1863 (publicación de Cantares gallegos de Rosalía de Castro) como punto de partida do Rexurdimento pleno. Porén, este rexurdir foise producindo dunha forma progresiva desde comezos do século XIX. É o período coñecido co nome de Prerrexurdimento,...