O Galego-Portugués Medieval e as Cantigas Líricas

As Linguas Romances e o Galego-Portugués Medieval

Na etapa medieval, a verdadeira diferenza lingüística situábase entre o latín (a lingua da alta cultura) e o romance. Tendo en conta que o romance que seguimos a falar na actualidade, coas transformacións sufridas ao longo dos séculos, naceu ao norte e sur do río Miño, e considerando que esa mesma variedade foi a que se espallou polas terras do denominado Reino de Portugal, de aí que se chame á lingua medieval co nome de galego-portugués.

Esta lingua vén ser o resultado da evolución do latín vulgar falado no noroeste peninsular.

O Texto Galego-Portugués Máis Antigo

O texto que se considera máis antigo é a Cantiga de Maldicir, escrita en galego-portugués.

Características Lingüísticas do Galego-Portugués

Fonética

Presenta vogais nasais, produto da fricativización e posterior caída do -n- intervocálico latino.

Canto ás consoantes, o galego-portugués medieval amosa un sistema de sibilantes:

• Unha parella de fricativas alveolares: unha xorda /s/ (coa grafía ss intervocálica ou s inicial/final) e unha sonora /z/ (coa grafía s intervocálica ou z).
• Dúas africadas dentoalveolares: unha xorda /t͡s/ (coa grafía c ante e, i ou ç) e unha sonora /d͡z/ (coa grafía z).
• Dúas fricativas palatais: unha xorda /ʃ/ (coa grafía x) e unha sonora /ʒ/ (coa grafía j ou g ante e, i).

Outros apartados só afectan ao aspecto gráfico, como a representación do son /ɲ/ (nasal palatal, por exemplo, coa grafía nn).

Morfoloxía e Sintaxe

• Ausencia de morfema de feminino en palabras acabadas en -or (ex: cantor, emperador).
• Uso de pronomes mesoclíticos (ex: dar-to-ei).

Léxico

Utilización de formas como: chus (máis).

As Cantigas de Amigo: Voz Feminina na Lírica

Características Principais

• A voz narrativa é sempre a dunha muller, normalmente unha muller nova –a amiga–, que nos refire os seus sentimentos cara ao namorado –o amigo–.
• Os dous protagonistas viven unha relación amorosa. Esta relación pode xurdir desde tres perspectivas:
  1. A perspectiva do amor feliz ou satisfeito.
  2. As dificultades, obstáculos ou prohibicións con respecto á relación.
  3. A perspectiva do amor infeliz (insatisfeito).
• Dentro da relación amorosa hai varias posibilidades de estados emocionais da amiga:
  1. Feliz e apaixonada pola chegada do amigo.
  2. Anhelante e vulnerable.
  3. Resentida e vingativa cara a el.
• Ao lado dos protagonistas aparecen outros personaxes, sendo o principal deles a nai.
• A paisaxe onde acontece a acción manifesta un especial relevo nos cantares de amigo.
• Utilízase principalmente o refrán.

Clasificación das Cantigas de Amigo

• Cantigas dirixidas directamente ao amigo.
• Cantigas dirixidas indirectamente ao amigo.
• Ciclos temáticos como:
  • Bailadas.
  • Barcarolas (fan referencia ao mar).
  • Cantigas de romaría (cando a acción transcorre arredor dunha ermida).

O Paralelismo: Recurso Estilístico

Hai dous tipos fundamentais de paralelismo:

• Paralelismo literal: consiste na repetición case literal dun verso, utilizando o leixaprén.
• Paralelismo estrutural: retoma a construción sintáctica en lugares semellantes dentro do texto.

As Cantigas de Amor: O Amor Cortés

Características Fundamentais

• A voz narrativa é sempre a dun home (o trobador) que expresa os seus sentimentos diante da namorada.
• A gran protagonista é a dama (unha muller que vén designada cos termos dona ou senhor).
• O namorado non pode mostrar máis que absoluta submisión cara á súa amada.
• Trátase dun amor non correspondido.
• A consecuencia directa desa relación é a coita de amor, que é o mesmo que o sentimento de dor profunda que sofre o trobador ao non poder acadar o amor da amada.

Clasificación das Cantigas de Amor

• Segundo a forma de se dirixir á dama:
  1. Cantigas dirixidas directamente á dama.
  2. Cantigas dirixidas indirectamente á dama.
• Tamén se poden clasificar pola presenza ou ausencia de refrán:
  1. Cantigas de refrán.
  2. Cantigas de mestría.