Apuntamentos, resumos, traballos, exames e problemas de Maxisterio

Poesía catalá: dos anos oitenta e noventa ao século XXI

1. Anos oitenta e noventa

   Nos anos oitenta e noventa, a produción literaria viuse favorecida por unhas posibilidades maiores de publicación e difusión grazas á labor da escola. Nesta época conviven na poesía unha gran diversidade de propostas: o esteticismo ou formalismo que acabamos de ver, a poesía reivindicativa, a poesía da experiencia... Esta última proposta, chamada tamén realismo lírico, parece ser a máis predominante: mostra unha visión da realidade desde o «eu», a través da suma de experiencias persoais, e concibe a poesía como expresión da propia intimidade.

2. Finais do século XX e principios do XXI

   Nos últimos anos do século XX e principios do século actual atopamos

A orixe e formación da lingua catalá

O elemento básico na formación do catalán é o latín vulgar, que era o que se falaba comunmente e que difería do clásico ou literario. Cómpre ter en conta, porén, que unha lingua é o resultado de influencias diversas, que no caso da catalá son as seguintes:

O substrato lingüístico prerromano

O substrato é a lingua que, nun territorio determinado, foi substituída por outra por mor dunha conquista ou colonización, pero que lle deixou unha pegada perdurable. No caso da lingua catalá, os elementos máis destacables do substrato prerromano son:

• Substrato indoeuropeo: representado polas linguas dos pobos indoeuropeos (séculos X-V a.C.) e constituído por termos como banya, llauna, camí, tancar.

Llatín clásico, medieval e humanístico

Llatín clásico: Excepto os elementos epigráficos, non conservan case nada directamente destas datas. O soporte en papiro explica, en boa parte, esta perda material.

• Gran uniformidade da presentación gramatical dos textos: sen evidencias dialectais relevantes. Excepcionalmente (Suetonio, Tácito) poden acudir a formas literarias arcaizantes.
• As gramáticas de latín baséanse na descrición dos textos desta época clásica. Polo tanto, as súas características lingüísticas son as estudiadas na aula.
• O latín deste período impónse como modelo histórico da gramática latina (correcta).
• A maior parte do latín (clásico) conservado pertence ao período dos séculos I a.C. – II d.C. Canon literario.

Miquel Ferrà (Palma, 1885—1947)

Fillo do sainetista e poeta romántico Bartomeu Ferrà, foi bibliotecario e profesor da Universitat de Barcelona, ademais de director da Residència d'Estudiants de Catalunya e fundador e director da revista Mitjorn.

Tema: evidencia unha gran calidade e beleza íntima, cun ton elegíaco centrado na paisaxe mallorquina.

En 1920 publicou Les muses amigues, un conxunto de traducións en verso. O seu único libro de poesía, A mig camí (1926), reúne case todos os poemas que escribiu e recolle Cançó d'ahir (1917) e La rosada (1919).

Tamén escribiu ensaios, publicados de maneira dispersa nas revistas da época.

Ferrà é, ademais, autor da suite de cinco sonetos Sports Women, onde mostra unha sensibilidade nova,...

L'Escola Mallorquina

Contexto histórico

Se a Catalunya o nacemento do Noucentisme foi resultado da ascensión ao poder do catalanismo burgués, nas Illas, a ausencia dun partido como a Lliga Regionalista ou unha institución como a Mancomunitat, e a falta dun poder político e social nacionalista que apoiase aos intelectuais mallorquinos, impediron que se puidese levar a cabo un programa cultural modernizador. Neste contexto xorde a Escola Mallorquina.

Concepto e cronoloxía da Escola Mallorquina

O termo «Escola Mallorquina» apareceu, por primeira vez, en 1873, na Revista Balear, pero cun sentido moi amplo. Actualmente enténdese por Escola Mallorquina un fenómeno literario específicamente mallorquín, unha escola estética circunscrita ao...

O Espírito Humanista

Había unha visión antropocéntrica do mundo onde progresa a burguesía, non sometida aos señores feudais nin á disciplina dos conventos. O celo que as autoridades relixiosas poñían na integridade da doutrina ignorou e reprovou a cultura grega e romana, así como a dos sabios musulmáns e xudeus. Por contra, o humanismo pode ser definido como unha corrente de pensamento que aspira ao progreso da humanidade a partir dos valores máis intrínsecos da persoa: a intelixencia, a razón e o coñecemento. A literatura humanística tamén ten unha finalidade moralizadora. Actualmente, cando falámus de textos humanísticos referímonos a que transmiten unha reflexión crítica de valores éticos e morais relacionados coa condición...

La decadència

Breu context històric

• S. V (476): caiguda de l'Imperi romà.

• SS. V–IX: evolució de les llengües romàniques.

• S. IX: formació de les llengües romàniques. Concili de Tours (813).

• S. XII: primers textos escrits en llengua romànica.

• Confederació catalanoaragonesa.

  • SS. XIV-XV: època d’esplendor. Període nacional.

    • Expansió mediterrània. Humanisme.

• S. XVI: renaixement.

  • S. XVII: barroc. Decadència. Crisi.

  • S. XVIII: il·lustració.

Causes de la decadència

1. Compromís de Casp (1412)

   1. Martí I l’Humà mor sense descendència.

   2. Casp, Ciutat d’Aragó:

      1. Reunió de representants de Catalunya, València i Balears.

         1. Objectiu: triar un nou rei.

         2. Dos pretendents:

            1. Castellà: Ferran d’Antequera (Trastàmara).

            2. Català.

   3. Nou rei: Ferran d’Antequera.

1. Escola Mallorquina

1.1. Definición

O termo Escola Mallorquina apareceu por primeira vez en 1873 na Revista Balear, dirixida por Pons i Gallarza, para designar a produción literaria das Baleares do s. XIX en lingua catalá. Posteriormente, o concepto retomouse en dous sentidos:

a) En sentido amplo, úsase para referirse á achega dos escritores mallorquines á literatura catalá desde mediados do s. XIX, en plena Renaixença, ata mediados do s. XX. É unha definición moi xenérica e ambigua.

b) En sentido máis concreto, que é o que triunfou, serve para designar un fenómeno literario mallorquín, unha auténtica escola poética, formada pola produción de dúas xeracións de autores: a de 1906 e a de 1917. Trátase de poetas que coinciden...

Francesc Eiximenis

Frade franciscano de formación intelectual, debido a que viaxou a diversas cidades. Foi bispo e patriarca e viviu moito tempo en València, nos xurados da cal dedicou a súa obra Regiment de la cosa pública.

A súa obra máis ambiciosa é Lo Crestià, concibida como unha gran enciclopedia de trece volumes sobre a ideoloxía cristiá. Alterna longas explicacións e argumentación con exemplos e fábulas.

Eiximenis dirixese aos burgueses, clase social emerxente e próspera, con consellos prácticos e realistas.

Anselm Turmeda

O seu pai fíxoo estudar desde os seis anos e pronto dominou os Evanxeos. Despois de estudar gramática e lóxica en Mallorca, pasou a Lleida, onde estudou física e astronomía. En 1375 ingresou na orde...

Consecuencias da guerra

A perda da guerra supuxo a extinción das institucións republicanas e a eliminación sistemática de todos os organismos culturais. Abolidas as institucións democráticas, declarados ilegais os partidos políticos e anulados os sindicatos, sen liberdade de asociación, de prensa, de pensamento nin de expresión, a miseria intelectual da posguerra foi catastrófica. A cultura valenciana sufriu entón un intenso proceso de españolización castelanizante.

Moitos escritores sufriron depuracións profesionais, o exilio ou a prisión. A ditadura do xeneral Franco cortou a actividade dos escritores que xa escribían antes da Guerra Civil e, por outra banda, os que comezaron a escribir a partir de 1939 atopáronse cun panorama...