Llatín clásico, medieval e humanístico: evolución e características

Llatín clásico, medieval e humanístico

Llatín clásico: Excepto os elementos epigráficos, non conservan case nada directamente destas datas. O soporte en papiro explica, en boa parte, esta perda material.

• Gran uniformidade da presentación gramatical dos textos: sen evidencias dialectais relevantes. Excepcionalmente (Suetonio, Tácito) poden acudir a formas literarias arcaizantes.
• As gramáticas de latín baséanse na descrición dos textos desta época clásica. Polo tanto, as súas características lingüísticas son as estudiadas na aula.
• O latín deste período impónse como modelo histórico da gramática latina (correcta).
• A maior parte do latín (clásico) conservado pertence ao período dos séculos I a.C. – II d.C. Canon literario.
• O desenvolvemento da literatura latina dá agora baixo a influencia da literatura grega.
• A literatura grega é “clásica” para os autores romanos (Humanismo romano). Os autores latinos teñen un bo coñecemento da lingua e da cultura grega. É destacable que os lectores latinos de época clásica non necesitaban traducións dos textos gregos.

Llatín medieval

Aparición de centros de estudo fóra dos centros monásticos: orixe das escolas e, despois, das universidades (Bolonia, 1088).

• Renovación do programa de estudo: recuperación dos autores clásicos como modelo escolar. Expansión dos libros.
• Copia de textos clásicos e a súa “salvación” da perda.
• Renovación do sistema de escritura: letra carolina (minúscula cursiva).
• Ampliación dos xéneros literarios (moitas veces inspirándose no modelo clásico): vidas de santos, crónicas medievais, poesía goliárdica (p. ex. os Carmina Burana: O Fortuna; Carmina Rivipullensia: Cancioneiro de Ripoll).

Llatín humanístico (XIV-XV – XVIII-XIX)

O latín xa non é unha “lingua viva”, senón só de cultura. A produción literaria comeza a ser maioritaria en romance e despois case única. A medida que avanza o tempo, o mundo académico vai producindo cada vez máis textos non latinos progresivamente.

• O feito de ser unha lingua fruto do estudo (e non unha lingua materna) fai que os textos se gramaticalicen, adquirindo formas máis propias do latín clásico que do latín (culto) medieval. Polo tanto, a presentación gramatical dos textos humanísticos asemélllase moito á do latín clásico.
• Aparecen as primeiras gramáticas latinas (para un público non latino) (Lorenzo Valla e Nebrija).
• A recuperación dos estudos gregos (non antes do século XIV) inflúe na presenza de helenismos.
• Os autores tenden a usar o latín de maneira erudita, é dicir, facendo uso dun léxico que era “marxinal” na antigüidade ou construíndo neoloxismos latinos.
• O latín aparece con frecuencia citado nas obras literarias (p. ex. Bernat Metge, Cervantes): Humanismo.
• A imprenta estende o uso dos libros. A produción de textos (latinos) é exponencial, sobre todo coa edición de textos. Ao mesmo tempo, o latín perde na súa competición coa produción de textos en linguas románicas.
• Estende un uso da escritura que tende a perder as abreviaturas.