Escola Mallorquina: Poesía, Autores e Características
1. Escola Mallorquina
1.1. Definición
O termo Escola Mallorquina apareceu por primeira vez en 1873 na Revista Balear, dirixida por Pons i Gallarza, para designar a produción literaria das Baleares do s. XIX en lingua catalá. Posteriormente, o concepto retomouse en dous sentidos:
a) En sentido amplo, úsase para referirse á achega dos escritores mallorquines á literatura catalá desde mediados do s. XIX, en plena Renaixença, ata mediados do s. XX. É unha definición moi xenérica e ambigua.
b) En sentido máis concreto, que é o que triunfou, serve para designar un fenómeno literario mallorquín, unha auténtica escola poética, formada pola produción de dúas xeracións de autores: a de 1906 e a de 1917. Trátase de poetas que coinciden cronolóxicamente co Noucentisme catalán e que seguen o maxisterio de dous grandes autores: Miquel Costa i Llobera e Joan Alcover.
1.2. Características
Todas provén dos dous grandes mestres, xa que consideraban que con eles se chegara á perfección poética. Os seus seguidores vian imposible superalos e nin sequera aspiraban a igualalos. A herdanza recibida manifestase en:
a) Reacción antimodernista, xa que coincide temporalmente e estéticamente co Noucentisme. De feito, J. Carner foi un dos poetas que participaron nas tertulias literarias que se celebraban semanalmente en Ca n'Alcover.
b) O triunfo da liña clásica da serenidade e o equilibrio, iniciada polo poeta romántico Pons i Gallarza e magnificada por Costa i Llobera.
c) A perfección formal. O verso tiña que contar cunha musicalidade facilmente perceptible.
d) O fondo humanístico procedente do clasicismo de Costa i Llobera.
e) O paisaxe mediterráneo como tema dominante, se ben tamén se tratan outros como o amor e a relixión. Isto sí, sempre desde a contención emocional, polo que o amor é presentado como unha galantería e non como paixón, e a relixión é tratada como devoción popular e non como experiencia íntima.
1.2.1. A Escola Mallorquina e o Noucentisme
Trátase de dúas correntes que coinciden temporalmente, pero o contexto catalán e o insular non son idénticos. En Cataluña o Noucentisme nace vinculado á aparición do catalanismo político da Lliga Regionalista, que puxo en marcha todo un programa de renovación cultural. Mallorca non contou, con todo, co nacionalismo político nin cunha institución como a Mancomunitat de Catalunya, polo que o centralismo español continuou dominando. Por este motivo ambas correntes só coinciden en algúns aspectos como: a contención emocional, o clasicismo ou a preocupación pola perfección formal e a poesía academicista. Pero diverxen nun aspecto esencial, que é a temática: mentres os noucentistas se senten atraídos polos valores cidadáns (civismo), a Escola Mallorquina aposta pola idealización do paisaxe mallorquín. Así crean o mito da “vida d'or”, unha especie de idealización compensatoria dunha illa que non se viu degradada polo progreso vinculado á industrialización, porque non a viviu.
1.3. Autores
Pódense distinguir dúas xeracións de autores:
a) Primeira xeración (1906): vinculada á revista Mitjorn. Está formada por M. Antònia Salvà, Miquel Ferrà e Llorenç Riber.
b) Segunda xeración (1917): vinculada á revista La Nostra Terra. Formada por Guillem Colom, Miquel Forteza e Joan Pons i Marquès.
1.3.1. M. Antònia Salvà
É a poetisa do pla de Mallorca, da vida campesiña. Darase a coñecer co recull Poesies (1910). Seguiron Espigues en flor (1923), El retorn (1934), Llepolies i joguines (1948), Cel d'horabaixa (1948) e Lluneta del pagès (1952). Hai que engadir, aínda, un libro de memorias en prosa e algunhas traducións.
A poesía de Maria Antònia Salvà é esencialmente paisaxística: canta o paisaxe sinxelo da plana llucmajorera, a vida dos homes, o traballo... Sobre o que lle é inmediato e próximo, Maria Antònia abocar a súa sensibilidade delicada e lírica.
1.3.2. Miquel Ferrà
Foi bibliotecario e profesor da Universidade de Barcelona e director da Residència d'Estudiants. Un só libro, A mig camí (1926), recolle a súa obra poética e comprende dous breves recull anteriores: Cançó d'ahir (1917) e La rosada (1919). No ano 1926 deu a coñecer un conxunto de traducións en verso co título Les muses amigues.