Apuntamentos, resumos, traballos, exames e problemas de Lingua e literatura

O Estatuto de 1981 e a Normalización Lingüística

O Estatuto de Autonomía de 1981 é un dos principais piares da normalización da lingua galega, xunto coa Constitución de 1978, a Lei de Normalización Lingüística de 1983 e a normativización realizada pola Real Academia Galega en 1982.

A normalización consiste nun proceso polo cal unha lingua minorizada, que non tiña usos a nivel escrito ou formal ou que os perdeu por motivos históricos, culturais, económicos ou sociais, os recupera ou chega a adquirilos. No caso do galego, este proceso foi especialmente importante tras séculos de perda de prestixio e de uso en ámbitos oficiais.

Marco Legal e Ámbitos de Uso

O Estatuto establece que o galego é lingua cooficial en Galicia, mentres...

A ruptura da cultura galega en 1936

A sublevación militar de 1936 e a posterior instauración da ditadura de Francisco Franco supuxeron unha ruptura traumática na evolución da cultura galega. O proceso de consolidación lingüística e literaria iniciado no Rexurdimento e fortalecido no primeiro terzo do século XX quedou abruptamente interrompido. Comezaba así unha etapa marcada polo silencio, a censura e a represión.

O silencio editorial e o papel do exilio

Na inmediata posguerra produciuse un auténtico “silencio editorial”. Entre 1936 e 1947 practicamente non se publicaron obras en galego debido á prohibición do seu uso escrito e ao control ideolóxico do réxime. Moitos intelectuais sufriron cárcere, execución ou exilio. O galeguismo...

Valores dos Tempos Verbais

Presente

• Acción simultánea ao momento da fala: Pecho a fiestra.
• Atemporal ou permanente: Para presentar acontecementos de validez universal e ilimitada. A auga ferve a cen graos.
• Habitual: Expresa accións habituais, que se repiten con regularidade. Os sábados imos ao teatro.
• Histórico: Valor que, no presente, narra ou presenta situacións pasadas, co que se concede maior expresividade aos feitos ocorridos. Castelao morre en Bos Aires en 1950.
• Valor de futuro: O presente posúe un valor prospectivo, para marcar un feito que probablemente se vai realizar. Mañá imos ao cine.
• Valor imperativo: Expresa accións non iniciadas que se van realizar no futuro. Ti pídesllo e dasmo.

Copretérito

• Coincidencia cun tempo pasado:

Celsa R.I. de Luís Seoane

Contexto da obra e do autor

O poema Celsa R.I. aforcouse en xullo do 74 de Luís Seoane pertence á súa obra poética do exilio, onde trata temas como a emigración, a pobreza e a represión franquista. Seoane, ademais de poeta, foi pintor, editor e unha figura clave na cultura galega da diáspora. A súa poesía caracterízase por un ton de denuncia social, cun estilo directo e realista. Neste poema, cóntase a historia dunha muller viúva que se suicida, reflectindo o abandono e a falta de esperanza nunha Galicia marcada pola emigración e a miseria.

Análise do poema

O poema preséntanos a Celsa R.I., unha pescantina que, tras quedar soa nunha aldea case baleira, decide quitarse a vida. A voz poética describe o seu...

Cambio de rumbo na poesía: Xeración dos 80

En 1975 comezouse a producir un cambio de rumbo estético. Trazos fundamentais:

• Distanciamento entre o poeta e a sociedade.
• Síntese entre modernidade e tradición.
• Gusto pola experimentación e a interdisciplinariedade.
• Integración de elementos da contracultura urbana e marxinal.
• Temática intimista e erotismo.
• Preocupación polos valores lingüísticos, rítmicos e formais.

A Xeración dos 90

Combínanse varios fenómenos que modifican o cadro de relativo declive:

• Eclosión dunha multitude de escritores novos que amosan actitude activa e dinamizadora desde a pluralidade estética.
• Proliferación de novos grupos poéticos que promoven unha reaproximación da poesía ao público.
• Xurdimento de novas canles

Galiza entre 1916 e 1936: Ramón Cabanillas

1. Contexto Histórico e Social

Demografía

Nesta época, Galiza era un territorio moi poboado. A maioría da poboación estaba marcada pola pobreza, sendo, sobre todo, labregos e mariñeiros. Esta situación motivou unha emigración multitudinaria (principalmente a Sudamérica). A poboación concentrábase nas cidades e na costa; en consecuencia, o interior do territorio comezou a despoboarse.

Economía

Dependente e atrasada. Exportábanse materias primas (madeira, gando, minerais...), había pouca industrialización (algunhas conserveiras), e unha constante fuga de capitais e recursos humanos (emigración). Existía un inmobilismo das estruturas agrarias herdadas do Antigo Réxime (sistema foral) e as...

É ao longo do século XX cando o teatro evolucionou cara á normalización, pois o seu cultivo e representación foran escasos. Nos anos do século XIX presentaba unha situación claramente precaria:

• Falta de compañías teatrais
• Desprezo pola lingua e a cultura galega da maioría das clases medias
• Falta de apoio institucional necesario neste xénero
• A gran competencia co novo espectáculo cinematográfico

Despois do pulso que recibira no primeiro terzo do século XX grazas á acción das Irmandades, coa ditadura o teatro viviu un claro período de penuria e inactividade. A represión sobre o idioma e a censura ideolóxica sobre os contidos de todo texto ou espectáculo provocaron que o teatro se sumise no ruralismo e costumismo ou no silencio....

A prosa entre 1936 e 1976

A Guerra Civil supuxo un freo a calquera tipo de actividade cultural e literaria escrita en galego; ademais, moitos autores novos tardarían en volver a publicar. Uns anos antes do comezo da década de 1950 comezan a xurdir proxectos de editoriais como Benito Soto en Pontevedra, Xistral en Monforte e Galaxia. O chamado grupo Galaxia continuou a universalización da cultura galega iniciada polo Grupo Nós e promoveu publicacións como Grial e a Revista de Economía de Galicia.

Narrativa da posguerra

Na narrativa da posguerra continúa a liña iniciada polo Grupo Nós, incluíndose obras que seguen temas desenvolvidos polos membros da Xeración Nós, como Ramón Otero Pedrayo. Intégrase nesta corrente a primeira novela...

O teatro galego entre 1936 e 1976

A Guerra Civil e a posterior ditadura militar supuxeron o traslado da produción teatral ao exilio. Así, en Bos Aires vaise representar Os vellos non deben namorarse, de Castelao, e vaise desenvolver un programa estable de representacións teatrais da man de Varela Buxán, autor de O ferreiro de Santán e A taberna do demo, obras de temática rural, popular e cómica, que pretenden evocar no público a lembranza da súa terra.

As xeracións do teatro galego na posguerra

A partir da posguerra, en Galicia podemos establecer dúas xeracións que conviven cos autores anteriores ao 36: a Xeración dos 50 e a Xeración das Mostras de Ribadavia.

A Xeración dos 50

Nos anos 50 o teatro segue tres liñas principais:

1. A liña

Historia da Normativización do Galego

A construción da variedade estándar é o que se coñece co nome de normativización lingüística: fixación dunha ortografía, unha gramática e un dicionario que sirvan de modelos cultos a imitar. Neste proceso de normativización podemos sinalar catro etapas:

• Galego popularizante (ata fins do s. XIX): Utilízase o galego oral no seu rexistro popular, cheo de vulgarismos, castelanismos e dialectalismos.
• Galego enxebrizante (ata 1936): Os autores comezan a inclinarse por un modelo que marque distancias co castelán.
• Galego protoestándar (ata fins dos 70): Medra a conciencia da necesidade dun modelo culto que apoie a normalización do galego.
• Galego estándar (ata a actualidade): O mellor coñecemento lingüístico