Apuntamentos, resumos, traballos, exames e problemas

A poesía de vangarda: características e autores

A principios do século XX atopamos unha modernización da economía e o esmorecemento da sociedade agraria anterior. Malia os avances, a emigración continuou, sobre todo a América.

Aquí xorde a vangarda, movemento de renovación no pensamento e nas artes nado en Europa. Déronse varias correntes (cubismo, dadaísmo...) con trazos comúns: antirromanticismo, antisentimentalismo, deshumanización, busca da arte pura e innovación da lingua figurada.

A vangarda en Galicia

En Galicia, difundíronse grazas a revistas como Alfar ou Ronsel e xurdiron movementos propios (hilozoísmo, neotrobadorismo, creacionismo) marcados polo nacionalismo e a relación co saudosismo portugués (actitude de culto ao...

O Galego no Primeiro Terzo do Século XX: Contexto e Lingüística

No século XX foise consolidando o proceso de normalización do galego, promovido desde certos sectores da sociedade con sensibilidade galeguista. Nestes anos, o noso idioma accedeu a novos ámbitos de uso pero, ao mesmo tempo, houbo un proceso de desgaleguización social.

Etapas da Evolución do Galego no Século XX

Podemos distinguir tres etapas na evolución do galego ao longo do século XX: a etapa de preguerra (1900-1936), a de posguerra (1936-1975) e a dos anos finais do século XX (1975-2000).

A Etapa de Preguerra (1900-1936)

Durante os anos da preguerra o galego era a lingua de comunicación oral da grande maioría da poboación. A pesar disto, perde falantes e medra tamén...

As linguas, ademais de seren instrumentos de comunicación, desempeñan outras funcións máis específicas. Manuel Portas estableceu sete funcións: internacional, cultural, institucional, local, laboral, familiar e individual. A coexistencia de dúas ou máis linguas nunha mesma sociedade terá como consecuencia a competencia entre elas por acadar o máximo número de funcións posibles. Cantas menos funcións posúa, máis risco ten de desaparecer. Con frecuencia, para referirse a esta convivencia das linguas nunha sociedade tense usado o termo bilingüismo. Pero, neste punto, é necesario distinguir entre bilingüismo social e individual. Xa que no bilingüismo social a aparición doutra lingua non serve para enriquecer ao falante, senón...

1.2. As vangardas na literatura galega

Dúas liñas na poesía galega

Na poesía galega das primeiras décadas do século XX atopámonos con dúas grandes liñas despois da produción de Noriega Varela e Cabanillas, autores que asumen os grandes temas do século XIX (culto á terra, saudade e denuncia) e incorporan á nosa tradición elementos ausentes ata agora. Estas dúas liñas son:

• Dunha banda, aquela que segue, aínda que renovando, a liña poética xa existente en Galicia.
• Doutra banda, a que rompe coa tradición galega e segue o camiño marcado polas literaturas europeas de vangarda.

Agora ben, os autores que podemos encadrar no primeiro grupo, aínda que parten do xa existente, teñen puntos de partida totalmente diferentes:

Autores do primeiro

1.- O Galego no Primeiro Terzo do Século XX: Características Lingüísticas Fundamentais. Contexto Histórico e Situación Sociolingüística.

Durante o século XX consolidouse o proceso de normalización do galego e accedeu a novos ámbitos como o ensaio, actos públicos, discurso político, etc., ata chegar ao recoñecemento oficial. Porén, ao mesmo tempo, descendeu o seu uso como medio de comunicación social.

Se nos centramos no primeiro terzo deste século, temos que destacar o labor de dignificación da lingua levado a cabo polas Irmandades da Fala, o Grupo Nós ou o Seminario de Estudos Galegos.

• No ano 1906 fúndase a Real Academia Galega (RAG) para velar pola pureza e corrección do galego, sendo Manuel Murguía o seu primeiro presidente.

Vicente Risco: vida e obra

Vicente Risco: nado en Ourense, amigo de Otero Pedrayo, estudou Dereito e Maxisterio, e fundou en 1917 a revista La Centuria. En 1920 participou na creación de Nós e publicou a Teoría do nacionalismo galego. A Guerra Civil levouno a renegar do galeguismo ao ver o que pasara aos seus compañeiros.

Producción narrativa

Do caso que lle aconteceu ao doutor Alveiros: relato situado no mundo extraordinario e de ultratumba, cargado dun amor macabro, deixando clara a súa ideoloxía. Esta obra rompe cos tópicos da tradición do século XIX e incorpora o esoterismo e o mundo máxico.

Porco de pé: única novela que escribiu; conta a historia de don Celidonio, comerciante foráneo que se instala na cidade de Auria. Alí vai...

A cantiga de amigo: definición

As cantigas de amigo son composicións nas que o poeta pon en boca dunha muller as penas de amor que esta dirixe ao seu "amigo" ou amante. Tanto na cantiga de amor como na de amigo, o elemento fundamental é o amor, pero os dous xéneros distínguense porque naquela o poeta fala en primeira persoa, mentres que nesta finxe que é a muller a que expresa os seus sentimentos.

Orixes e clasificación

A cantiga de amigo é un xénero autóctono, é dicir, procede dunha primitiva poesía oral que debeu existir no noroeste peninsular. Os seus tipos principais son:

• Bailadas: son cantigas nas que se expresa a ledicia de amar e vivir. Adoita producirse nelas unha invitación ao baile e levan sempre refrán.
• Mariñas ou barcarolas:

A capacidade lingüística natural do ser humano maniféstase nas linguas, pero tamén dentro dunha lingua atopamos diversidade. Os diferentes xeitos de falar unha mesma lingua chámanse "variedades lingüísticas". Esta variedade pode responder a diversos factores:

• Temporal ou diacrónica: consecuencia do paso do tempo. Permite distinguir o galego actual do medieval.
• Xeográfica ou diatópica: dá lugar ás variedades dialectais.
• Social ou diastrática: depende do estrato social dos falantes, idade, sexo... A variedade lingüística dun mesmo grupo é un nivel de lingua ou sociolecto.
• Situacional ou diafásica: permite diferenciar rexistros polas características contextuais de cada acto comunicativo. A variación dáse no individuo.

A variedade

Variedade lingüística

É un fenómeno que se observa facilmente ao reparar na gran cantidade de linguas que se falan no mundo. Ten importancia no interior de cada idioma en forma de variedade interna (temporal, espacial, sociocultural, situacional).

Variedades segundo o eixe temporal

• Variedade sincrónica: É cada unha das variedades históricas da lingua que presenta unhas características homoxéneas e aparece claramente delimitada.
• Variedade diacrónica: Está constituída polas diferenzas que as linguas presentan ao longo da súa evolución no transcurso histórico.

Variedades segundo o eixe espacial

• Variedade sintópica: É cada unha das variedades xeográficas dunha lingua caracterizada por uns trazos comúns e claramente delimitada no espazo.

Álvaro Cunqueiro

Álvaro Cunqueiro: Narrativa: Merlín e familia, As crónicas do sochantre, Se o vello Sinbad volvése ás illas. Libros de relatos: Escola de menciñeiros, Xente de aquí e de acolá, Os outros feirantes. Poesía: Dona de corpo delgado, Herba aquí ou acolá, Cantiga nova que se chama Riveira. Teatro: O incerto señor Don Hamlet, príncipe de Dinamarca, A noite vai coma un río. Ensaio: Tesouros novos e vellos, A cociña galega.

Anxel Fole

Anxel Fole: Narrativa: A lus do candil, Terra brava, Contos de néboa, Historias que ninguén cre. Teatro: Pauto do demo.

Xosé Neira Vilas

Xosé Neira Vilas: Narrativa (GRI): Memorias dun neno labrego, Cartas a Lelo, Aqueles anos do Moncho; (GRA) Xente no rodicio, A muller de ferro, Querido