Apuntamentos, resumos, traballos, exames e problemas de Filosofía e ética

A Conciencia Científica do Mundo

1. Introdución á Ciencia

A ciencia é un conxunto de teorías elaboradas polo home co fin de describir e explicar o mundo. Por mundo físico enténdese a totalidade de fenómenos que suceden obxectivamente no universo e poden ser percibidos por calquera suxeito.

2. Os Primeiros Cosmólogos Gregos

As primeiras explicacións que puideran chamarse científicas acerca do universo comezaron a elaborarse en Grecia entre os séculos VI e V a.C. e caracterízanse por un elevado contido teórico e unha escasa base empírica. Todas estas explicacións compartían como presupostos comúns que o universo era un cosmos vivente e eterno, que se tiña formado mediante un proceso puramente natural a partir dunha substancia material...

O Símil da Liña: Niveis de Coñecemento e Realidade

Distinción entre Mundos e Graos de Coñecemento

Neste texto, Platón presenta a metáfora da liña dividida, unha das imaxes máis importantes da súa teoría do coñecemento (gnoseoloxía) e da súa ontoloxía (teoría da realidade), tal e como se recolle nos apuntes.

Platón distingue entre dous mundos:

1. O mundo sensible, que é o mundo que percibimos cos sentidos. Está en constante cambio, como dicía Heráclito, e por iso non permite coñecemento verdadeiro, senón só opinión (dóxa).

2. O mundo intelixible, que é o mundo das Ideas, real, eterno, inmutable, perfecto. Só se pode coñecer coa intelixencia (nous), como dicían Parménides e os pitagóricos.

A liña dividida representa eses...

A Xustiza na República de Platón: Libro IV (432b-435c)

No fragmento do Libro IV da República de Platón (432b-435c), o filósofo reflexiona sobre a natureza da xustiza na cidade ideal e establece unha conexión directa entre a estrutura xusta da cidade e a alma do individuo xusto. O tema principal do texto é a definición da xustiza como principio fundamental para acadar a excelencia tanto na organización política como na vida moral do ser humano.

Definición da Xustiza Platónica

A tese que defende Platón é que a xustiza consiste en que cada un faga o que lle é propio, sen interferir nas funcións dos demais. Isto significa que cada clase social na cidade debe cumprir co seu papel: os gobernantes deben gobernar con sabedoría, os gardiáns...

Pathos Tráxico

Sentimento tráxico da vida que asume o seu carácter bipolar de pracer e dor.

Mecanicismo

Teoría que concibe a realidade como dotada dunha estrutura comparable á dunha máquina, de modo que pode explicar os fenómenos naturais segundo un modelo mecánico (materia en movemento), desterrando o finalismo e reducindo a realidade a propiedades matemáticas.

Perspectivismo

Concepción do mundo a partir de distintos puntos de vista ou perspectivas diversas, sen que sexa posible unha obxectividade.

Transvaloración

Transfiguración dos valores como anulación dos límites e a conquista dun dominio absoluto do home sobre a terra e sobre o corpo. Recuperación da primacía do sentimento de poder e da vitalidade.

Vontade de poder

Esencia da...

Hannah Arendt e a banalidade do mal hoxe

Nos últimos meses, medios como El País e organizacións como Human Rights Watch informaron sobre a ofensiva militar de Israel en Gaza entre 2023 e 2024. As cifras son estremecedoras: miles de civís, incluídos centos de nenos, foron asasinados. Os militares e funcionarios implicados afirmaron estar simplemente cumprindo ordes ou aplicando protocolos oficiais, sen cuestionar a natureza das súas accións.

Ao meu xuízo, esta noticia pode relacionarse coa filosofía de Hannah Arendt, especialmente co concepto da “banalidade do mal”, que desenvolveu na súa obra Eichmann en Xerusalén. Arendt analizou o caso de Adolf Eichmann, un burócrata nazi que organizaba a deportación de millóns de xudeus....

Unha chave non é suficiente

Un home atopa un anuncio que ofrece duplicar calquera chave, con ou sen mostra. Ao acudir ao servizo, descobre que a duplicación non só afecta á chave, senón tamén á súa realidade, abríndolle portas a novas dimensións e experiencias.

O caso do unicornio azul

Unha unicornia busca parella e acode a unha axencia matrimonial. A súa presenza estraña e a súa busca de amor nun mundo humano cheo de escepticismo e incredulidade, xera situacións cómicas e reflexivas sobre a aceptación e a diferenza.

Vanesa e o anuncio da televisión

Vanesa, unha nai, está empeñada en que a súa filla sexa unha artista da televisión. A súa obsesión por facer realidade este soño leva a situacións absurdas e críticas sobre...

A Ilustración: O Chamado de Kant á Razón

O texto analizado, da autoría de Immanuel Kant, foi publicado en 1784 co título *Resposta á pregunta: Que é a Ilustración?* Neste breve ensaio, Kant define con claridade o significado do movemento ilustrado, do cal foi un dos principais representantes. A Ilustración, tamén coñecida como o *Século das Luces*, promoveu o uso da razón como ferramenta esencial para o coñecemento e a liberdade, ao tempo que criticaba as institucións que mantiñan a poboación nun estado de ignorancia. Desde a súa filosofía crítica, Kant propuxo unha ética e unha política baseadas na autonomía racional do individuo.

A Minoría de Idade e o Lema "Sapere Aude!"

No centro do texto está a idea de que a Ilustración...

Descartes: Conceptos Clave

Método Cartesiano

Conxunto de preceptos racionais que orientan as operacións intelectuais (intuición e dedución) na súa busca da verdade. Neste autor son:

• Evidencia
• Análise
• Síntese
• Enumeración ou revisión

A Dúbida Metódica

Consideración previa á aplicación do método cartesiano consistente en supoñer, provisionalmente, como falsos todos os coñecementos teóricos adquiridos, tanto sensibles como intelectuais, co fin de chegar á verdade.

Mathesis Universalis

Sistema universal de saber de estrutura matemática co que se resolverían todos os problemas tanto teóricos como prácticos. É construído a partir da aplicación rigorosa do método cartesiano.

A Verdade en Descartes

Evidencia, certeza, cuxos criterios...

A Gnoseoloxía: Estudo do Coñecemento

A gnoseoloxía é a rama da filosofía que estuda o coñecemento, o saber verdadeiro e como alcanzalo. Desde a antigüidade ata a actualidade, foi unha das disciplinas máis importantes, e nela desenvolvéronse distintas posturas filosóficas ao longo do tempo. Entre os principais representantes da gnoseoloxía antiga destacan Platón e Aristóteles.

A Teoría do Coñecemento de Platón

Platón distingue entre a opinión (doxa) e a ciencia (episteme), que corresponden ao mundo sensible e ao mundo intelixible, respectivamente. No mundo intelixible residen as ideas verdadeiras, mentres que no sensible só atopamos copias imperfectas. Dentro desta división, no mundo sensible sitúanse a imaxinación (eikasía)...

Ateísmo, Agnosticismo, Panteísmo e Deísmo

Ateísmo: Do grego theós ('deus') e o a privativo ('sen deus'). O ateísmo teórico afirma que o concepto de Deus carece de sentido, mentres que o ateísmo práctico refírese a vivir sen ter en conta a Deus. Un ateo é quen sostén que Deus non existe, na teoría ou na práctica.

Agnosticismo: Do grego gnósis ('coñecemento') e o a privativo ('sen coñecemento'). É a idea de que non se pode afirmar racionalmente a existencia nin a non existencia de Deus. Este termo foi acuñado polo biólogo inglés Thomas Henry Huxley.

Panteísmo: Do grego pan ('todo') e theós ('deus'), e afirma que "todo é deus". Esta postura identifica a Deus e ao mundo, e existen dúas versións: unha que ve o mundo como unha...