Conceptos Filosóficos Clave: Descartes, Hume, Locke, Hobbes e Rousseau

Descartes: Conceptos Clave

Método Cartesiano

Conxunto de preceptos racionais que orientan as operacións intelectuais (intuición e dedución) na súa busca da verdade. Neste autor son:

• Evidencia
• Análise
• Síntese
• Enumeración ou revisión

A Dúbida Metódica

Consideración previa á aplicación do método cartesiano consistente en supoñer, provisionalmente, como falsos todos os coñecementos teóricos adquiridos, tanto sensibles como intelectuais, co fin de chegar á verdade.

Mathesis Universalis

Sistema universal de saber de estrutura matemática co que se resolverían todos os problemas tanto teóricos como prácticos. É construído a partir da aplicación rigorosa do método cartesiano.

A Verdade en Descartes

Evidencia, certeza, cuxos criterios se recollen na primeira regra do método. É definida a partir da claridade (manifestación inmediata e rotunda dunha idea na mente como certa) e da distinción (delimitación e diferenciación dunha idea con respecto a todos os demais contidos de conciencia).

"Penso, logo existo" (Cogito)

Chamada cogito, primeira verdade atopada trala dúbida metódica, primeira “pedra” do novo edificio filosófico. É o primeiro xuízo existencial que se establece e ratifica a existencia do eu pensante (res cogitans). Dende ela analizaranse todas as ideas da razón humana en pos da verdade, e demostrarase a existencia de Deus, clave para a recuperación da realidade posta en dúbida. Así, permite corroborar a validez da regra da evidencia.

Idea (Descartes)

Contido da mente: todo o que se afirma ou nega, quérese, imaxínase ou sente.

Solipsismo

Do latín solus ipse. Redución da realidade á propia conciencia e aos seus contidos.

Hume: Conceptos Fundamentais

Percepcións

Contidos mentais básicos cos que traballa o entendemento, chamados tamén representacións. Poden provir dos sentidos, estando movidos pola paixón ou se exercita o noso pensamento ou reflexión.

Impresións

Sensacións ou percepcións inmediatas da experiencia, como imaxes, paixóns e emocións. Segundo a súa orixe poden ser:

• De sensación: (p. ex., o cheiro a azucre queimado) cando se descoñece realmente a súa orixe (que procedan do mundo exterior é un presuposto que haberá que investigar).
• De reflexión: (p. ex., o aburrimento dunha longa espera) cando proceden de estados exclusivamente mentais (incluídas algunhas ideas).

Ideas (Hume)

Imaxes ou copias difusas das impresións. Produto da imaxinación e da memoria, que non posúen o grao de intensidade dos orixinais. Por exemplo, o recordo do frío padecido.

Percepcións Simples

Contidos do entendemento que non poden dividirse noutros menores. Por exemplo, o tacto do terciopelo, ou o recordo dese tacto.

Percepcións Complexas

Contidos do entendemento que non se poden descompoñer en percepcións máis simples. Por exemplo, a percepción dunha laranxa, ou a idea da laranxa.

Principio de Correspondencia

Presuposto da investigación humeana segundo o cal a toda idea lle corresponden impresións das cales deriva. Del derívase o fenomenismo. Matizando:

• Toda idea simple provén das súas correspondentes impresións simples.
• Nalgúns casos, as ideas complexas veñen de impresións complexas (ex., idea de mazá da impresión de mazá).
• Noutros, as ideas complexas son froito da combinación e unión que realiza a imaxinación coas impresións simples (ex., idea de mazá da impresión dun cheiro).

Relacións de Ideas (Asociación)

Leis de asociación de ideas. A saber:

• Semellanza
• Contigüidade espazo-temporal
• Causalidade

Tipos de Coñecemento

Relacións de Ideas

Xuízos que establecen relacións entre ideas e conceptos, que non describen o mundo e non xorden da experiencia, senón do razoamento: son universais e necesarios, e a súa negación é un absurdo (por exemplo, os xuízos das matemáticas).

Cuestións de Feito

Afirmacións nas que se establecen relacións entre feitos que se deberán comprobar mediante a observación e a experiencia; son continxentes e probables, e a súa negación é posible (por exemplo, “As nubes traen auga”).

Locke: Pensamento Político e Epistemolóxico

Principio do Empirismo

Presuposto filosófico na investigación sobre o coñecemento humano segundo o cal a razón non é infalible nin completamente autónoma, senón que traballa co material da experiencia, garantía e límite do éxito racional.

Estado de Natureza (Locke)

Hipótese sobre a situación orixinaria da humanidade como posuidora de dereitos naturais (á subsistencia, á propiedade, á saúde, á integridade, á liberdade…), que na realidade non é fácil que se respecten porque non hai ningunha forza co suficiente poder como para obrigar ao seu cumprimento.

O Pacto Social (Locke)

Acordo que, coa intención de asegurar o cumprimento dos dereitos naturais, os homes libres establecen para xestionar a súa incorporación na sociedade e a creación da autoridade. En ningún momento os individuos renuncian aos seus dereitos, senón que se limitan a outorgar aos gobernantes o poder necesario para garantir a súa protección.

O Estado Liberal

Sistema social e político que xorde tralo pacto como representativo, non absoluto. Os gobernantes están ao servizo dos individuos, que renuncian a parte da súa liberdade para que a autoridade protexa os seus dereitos. Se o soberano non cumpre, o pobo pode anular o pacto.

División de Poderes

Fórmula fundamental para atacar frontalmente o autoritarismo real, o abuso e a corrupción, e clave na defensa do liberalismo. É preciso que se distingan tres tipos de poder en calquera sistema político:

• Lexislativo: elaboración de leis polo Parlamento.
• Executivo: aplicación das leis e sanción do seu incumprimento por parte do monarca.
• Federativo: establecemento de alianzas e a súa ruptura, no ámbito internacional.

Hobbes: Teoría Política

Estado de Natureza (Hobbes)

Situación primitiva do ser humano na que o egoísmo e a agresividade caracterizan a convivencia humana, identificándose como un estado de guerra de todos contra todos.

O Contrato Social (Hobbes)

Acordo ou pacto convencional polo que os membros dunha sociedade deciden ceder todos os seus dereitos a un monarca, a cambio de conseguir protección que garanta a súa supervivencia.

O Estado Absolutista

Estado de sociedade na que un soberano aglutina todo o poder de xeito autoritario, a cambio de garantir a paz social.

Rousseau: Filosofía Social e Política

Estado de Natureza (Rousseau)

Situación primitiva ideal do ser humano na que a bondade e a compaixón o caracterizan, así como a liberdade e a igualdade.

O Contrato Social (Rousseau)

Acordo ou pacto convencional polo que os individuos establecen unha sociedade a partir da cesión de parte dos seus dereitos a cambio de conseguir a liberdade, a igualdade e a xustiza sociais, aproximándose así ao estado de natureza perdido e definindo un estado de sociedade.

A Vontade Xeral

Expresión que se refire á finalidade do exercicio da soberanía do pobo e entendida como o que tende a conseguir o mellor para a maioría en aras do ben común. Non confundila coa suma das vontades particulares. É o precedente da liña das democracias modernas.

A República (Rousseau)

Estado democrático ou comunidade ético-política na que o individuo, como cidadán, obedece a unha vontade xeral que recoñece como propia, en aras do ben común.