Dialectos galegos: trazos fonéticos dos bloques occidental e central
Resumo
O documento describe os trazos fonéticos dos bloques dialectais occidental e central do galego. Presenta a área de cada bloque e os fenómenos característicos, como a gheada, o seseo, os ditongos oi e ai e a eliminación do u do grupo cua. Así, o estudante aprende a identificar as principais diferenzas entre as variantes galegas.
Puntos clave
- O bloque occidental abrange o oeste das provincias da Coruña e Pontevedra e unha pequena zona do sudoeste de Ourense, e inclúe as áreas fisterrá, bergantiñá e pontevedresa.
- No bloque occidental dánse a gheada, o seseo (implosivo e explosivo) e o ditongo oi convivindo con ui.
- O bloque central é o máis amplo xeograficamente e o máis heteroxéneo, e é onde se marca a transición entre o oeste e o leste.
- No bloque central a gheada aparece só na zona occidental e case non existe seseo, distinguíndose /z/ e /s/.
- Tanto no bloque occidental como no central se mantén o ditongo ai diante de -x- (caixa, baixo).
- No centro-sur de Ourense, dentro do bloque central, aparece cua- en lugar de ca- (cando, cal).
Bloque occidental
Abrange a parte occidental das provincias da Coruña e de Pontevedra e unha pequena zona no sudoeste da provincia de Ourense. En xeral, os trazos propios deste bloque son considerados máis innovadores que os doutros bloques. Dentro deste bloque localízanse as áreas fisterrá, bergantiñá e pontevedresa.
Trazos fonéticos
- Gheada: fenómeno que consiste na pronunciación aspirada do /g/ en calquera posición: ghato, algho...
- Seseo: fenómeno consistente na inexistencia do fonema /z/; no seu lugar existen dous tipos de /s/ (un apical e outro predorsal). Segundo a posición en que se dea, distínguense dous tipos de seseo:
- Implosivo, en posición final de sílaba: lus, des, rapás, etc.
- Explosivo, en posición inicial de sílaba: sebola, faser, etc.
- Exemplos e variantes: lus/sopa (seseo implosivo). Seseo total: sopa / sebola / lus.
- Ditongo oi: convive ao lado de ui, que proveñen dos grupos latinos -ULT-, -UCT-, -OCT-, -ORI- (área fisterrá e sur de Pontevedra): noite, troita, loita, moito, coiro, nuite (só fisterrá); truita, luita, cuiro.
- Mantemento do ditongo ai diante de -x-: caixa, baixo.
- Eliminación do u do grupo cua: catro, cando, cal.
Bloque central
O bloque central é, xeograficamente, o máis amplo. Esténdese polo nordeste e interior da provincia da Coruña, polo interior da de Pontevedra, e por case a totalidade das provincias de Lugo e Ourense (agás a súa franxa máis oriental). A lingua empregada neste bloque é, se cadra, a que presenta os trazos máis heteroxéneos. Este carácter pouco unitario vén dado porque é dentro dos límites do bloque central onde moitos fenómenos van marcando a transición de solucións entre o oeste e o leste do país. Das catro áreas deste bloque, dúas presentan trazos dialectais específicos de relevancia: a área mindoniense e a lucu-auriense.
Trazos fonéticos
- Presenza de gheada na zona occidental do bloque central.
- Ausencia case total de seseo, isto é, distinción entre /z/ e /s/.
- Ditongo oi(t): noite, troita, loita, moito, coiro.
- Mantemento do ditongo ai diante de -x-: caixa, baixo.
- Comezo da palabra ca-: salvo no centro-sur de Ourense, onde aparece cua-; exemplos: catro, cando, cal.
Descargar
PDF Word HTMLPreguntas frecuentes
Que é a gheada?
A gheada é a pronunciación aspirada do /g/ en calquera posición, como en ghato ou algho. É un trazo característico do bloque occidental e, en parte, da zona occidental do bloque central.
En que consiste o seseo?
O seseo consiste na inexistencia do fonema /z/, que se substitúe por dous tipos de /s/. Segundo a posición na sílaba, distínguese o seseo implosivo, en posición final, e o explosivo, en posición inicial.
Onde se localiza o bloque occidental?
O bloque occidental abrange a parte occidental das provincias da Coruña e Pontevedra e unha pequena zona do sudoeste de Ourense. Dentro del están as áreas fisterrá, bergantiñá e pontevedresa.
Ponte á proba
Tarxetas de repaso
Preme nunha tarxeta para ver a resposta.
Test
Preguntas xeradas con IA a partir do documento: comproba as respostas co texto.