Cantigas galego-portuguesas: orixe, cancioneiros e evolución

Cando nacen as linguas románicas?

Cando nacen as linguas románicas? Século IX d. C. Escritos castelán: s. IX–X; galego: s. XII.

Documentos e séculos onde se recopilaron as cantigas profanas

Documentos e séculos onde se recopilaron as cantigas profanas: O proceso de recopilación e copiado das cantigas (que levou á confección de cancioneiros) é parte da tradición manuscrita. Os poemas galego-portugueses son obra dos trobadores, que facían unha elaboración escrita pero eran interpretados de xeito oral; transmitíanse a través de códices como:

• Cancioneiro de Ajuda: (últimas décadas do s. XIII) é un manuscrito incompleto, carece dalgunhas follas e dos nomes de varios autores; falta notación musical. Contén cantigas de amor. Está na Biblioteca do Paço Real de Ajuda.
• Cancioneiro da Biblioteca Nacional (Colocci-Brancuti): chamado Colocci‑Brancuti, copiado en Italia a principios do s. XVI. É o máis completo repertorio da nosa lírica profana. Inclúe cantigas do Cancioneiro da Vaticana e un fragmento do tratado de poética. Atópase na Biblioteca Nacional de Lisboa.
• Cancioneiro da Vaticana: mandado copiar por Colocci no século XV.
• Cancioneiro de Berkeley: chamado así porque é propiedade desta universidade; realizado en Italia a finais do s. XVI ou comezos do s. XVII; é copia do Cancioneiro da Vaticana.
• Pergamiño Vindel: rolo de finais do s. XIII ou principios do XIV; contén 4 cantigas de Martín Codax e a música de 6 delas. Son os únicos exemplos con notación das cantigas de amigo.
• Pergamiño Sharrer: mesmas datas aproximadas; contén 7 cantigas de amor do rei D. Dinis, único exemplo de cantiga de amor con música, aínda que só 6/7 conservan a notación.

Orixe das cantigas de amigo, amor e de escarnio e maldicir

• Cantiga de amigo: é un xénero autóctono que procede dunha primitiva poesía oral que debeu existir no noroeste da península; presenta moitas semellanzas coas kharjas mozárabes do século XI.
• Cantiga de amor: ten unha mestura de base autóctona mesturada coa influencia da poesía provenzal (canto provenzal); existían certas diferenzas entre as nosas cantigas e as escritas baixo esa influencia provenzal.
• Cantigas de escarnio e maldicir: tiveron a súa orixe nunha antiga poesía autóctona oral, mesturada coa influencia posterior do provenzal.

Rasgos patrimoniais e evolución fonética

PATRIMONIAIS:

• Sonorización de consoantes intervocálicas: p, t, c → b, d, g. Ex.: populum → pobo.
• Exemplos léxicos: populum → pobo; natore → nadar; amicum → amigo. Orixe e influencia céltica en varios elementos léxicos.
• Desaparición de consonantes intervocálicas: perda de n, l intervocálicos. Ex.: terere → ter; calentem → quente. (Influencia xermánica en préstamos e evolución fonética).
• Evolución do grupo latino ct → it: ex.: factum → feito; noctem → noite. (Influencia xeral).
• Evolución do ditongo latino au → ou: ex.: aurum → ouro; taurum → toro. (Influencia xeral).
• Palatización de grupos pl, fl, cl → ch: ex.: clamare → chamar; flagare / flagrare → cheirar/arder. (Influencia xermánica en certos procesos).
• Evolución de ll → l: ex.: caballum → cabalo. (Influencia céltica nalgúns reloxos léxicos).

Nota: os procesos aquí recollidos responden a tendencias xerais da evolución do latín ao galego, e indican tamén contactos e influencias (céltica, xermánica, provenzal e outras) que modelaron a fonética e o léxico da língua.