Cantigas de Escarnio e Maldicer: Unha Análise Detallada

As cantigas de escarnio esconden un sentido oculto de carácter burlesco, xogan cos dobres sentidos das palabras para crear unha burla velada. As cantigas de maldicer satirizan directamente a un personaxe, sen empregar palabras encubertas ou dobres sentidos. Uso da equivocatio, que consiste en empregar termos que poden ter varios significados.

Características

• A finalidade das cantigas satíricas é facer rir.
• Nelas predomina a sátira de carácter persoal, fronte á de carácter moralizante; pódese tratar dun xogo literario e, en ocasións, aparecen reducidos a estereotipos sociais.
• Fáise unha lúdica subversión da orde establecida, a través da cal se fai unha crítica da sociedade da época. Cuestionanse os valores morais e as normas que ten a sociedade.
• Foxe de todo idealismo e abstracción, recreándose nos aspectos máis baixos do xénero humano. Sorprenden o desenfado e a falta de pudor.
• Ofrécennos unha crónica da sociedade da época.

Clasificación

• Sátira política: serie de cantigas nas que se censura o comportamento dos nobres portugueses que traizoaron ao rei Sancho II, facendo entrega dos castelos ao conde de Boloña, irmán deste, que, apoiado pola igrexa, lle arrebatou o trono. Outra serie de cantigas xira en torno á covardía dos cabaleiros na guerra de Granada, que abandonaron a Afonso X neste episodio importante no proceso de reconquista, o que supuxo a súa derrota.
• Sátira social: trátase de cantigas nas que se critican vicios e costumes.
• Sátira de carácter sexual: satirízase a un personaxe polo seu escandaloso comportamento sexual.
• Sátira literaria: cantigas nas que se fai unha sátira da falta de calidades literarias e musicais de trobadores e xograres. Destacan as cantigas en torno ao xograr Lourenço e ao xograr Lopo; tamén atopamos cantigas que presentan unha parodia da cantiga de amor.
• Sátira moral: critica un mundo caracterizado pola decadencia de valores relixiosos. Aparecen tópicos como "Ubi sunt?".

Métrica e Recursos Estilísticos

Cabe destacar a ironía, o equívoco, a hipérbole, símiles... Tipos de estrofas:

• Estrofas singulares (cada estrofa presenta unha rima distinta pero seguindo o mesmo esquema).
• Unísonas (todas as estrofas presentan a mesma rima).
• Doblas (repiten a mesma rima cada par de estrofas).
• Ternas (cada tres estrofas).

Poden ser de mestría ou refrán e poden ter finda.

Obxectivos do Monarca

• Fomentar o culto á Virxe.
• Aumentar o seu prestixio dentro e fóra da península.

Autoría

Existen 2 teses:

• O monarca dirixía a labor dos seus colaboradores, que compuxeron a maioría das cantigas.
• Outros consideran que Afonso X compuxo case todas as cantigas e que a función dos colaboradores era recoller e seleccionar a información.

Códices

• Códice de Toledo.
• Códice do Escorial: valor iconográfico, +1200 miniaturas.
• Códice dos Números do Escorial.
• Códice da Biblioteca Nacional de Florencia.

Fontes

• Mariais latinos medievais.
• Coleccións marianas en linguas romances.
• Coleccións de santuarios peninsulares.
• Coleccións locais estranxeiras.
• Achegas orais.
• Lembranzas e vivencias persoais do monarca.