O Teatro Galego no Século XX: Irmandades, Vangardas e Nós

O Teatro Galego no Primeiro Terzo do Século XX

Este documento explora a evolución do teatro galego durante o primeiro terzo do século XX, analizando as súas características, desafíos e as contribucións de movementos clave como as Irmandades da Fala, as Vangardas e o Grupo Nós.

1ª Década do Século XX: Desafíos Iniciais

• Problemas da dramaturxia en Galicia:
  • Falta de actores e compañías profesionais estables.
  • Ausencia de apoio institucional.
  • Escaseza de obras.
  • Desvalorización social do idioma galego entre as clases medias urbanas, principais destinatarias do espectáculo teatral.
  • Competencia do cine.
• 1903: Creación da Escola Rexional de Declamación, presidida por Galo Salinas, que durou apenas dous anos.
• A partir de 1915: Xurdimento de coros e agrupacións folclóricas que realizaban breves representacións escénicas, sen grandes escenografías e normalmente entre dúas actuacións musicais. Estas estaban protagonizadas por tipos populares (campesiños, mariñeiros) e incluían moitas veces reivindicacións agraristas.
  • Tipos de obras:
    • Costumistas (modelo de Galo Salinas).
    • De tese ou sociais (modelo de Lugrís Freire).

A Etapa das Irmandades da Fala (1916)

• Continúan os problemas da etapa anterior.
• Supón o inicio dun proxecto de creación dun teatro nacional.
• As Irmandades viron no teatro un vehículo ideal para a difusión da ideoloxía nacionalista, para a dignificación do idioma e para a educación do pobo.
• 1919: Fundación do Conservatorio Nazonal do Arte Galego (CNAG), que se estreou en 1921 con A man da santiña de Ramón Cabanillas. Esta comedia de costumes de ambiente pacego foi pioneira ao presentar o galego en boca das clases altas da sociedade, cun clarísimo afán de reivindicación do idioma.
• Tendencias dentro das Irmandades:
  1. Conservadora: Segue tres modelos: costumista, social e histórico.
  2. Renovadora: Apostaba por un teatro máis culto.
     • Gonzalo López Abente.
     • Ramón Cabanillas: A man da santiña. O Mariscal (obra en verso que transmite a ideoloxía nacionalista das Irmandades, presentando o mariscal Pardo de Cela como símbolo da resistencia á política centralista dos Reis Católicos).
     • Antón Vilar Ponte: Ademais da composición de obras propias, colaborou con Cabanillas na composición de O Mariscal.
  3. Intermedia: Antón Cotarelo Valledor e Leandro Carré Alvarellos. Aínda que defendían un teatro máis urbano, refinado e con pezas máis longas e elaboradas, opúñanse á corrente renovadora.

O Período das Vangardas no Teatro Galego

• Supón a modernidade do teatro galego, superando o tradicionalismo e o costumismo.
• Aos problemas anteriores engádese a represión que o teatro galego padeceu durante a ditadura de Primo de Rivera, a partir de 1923.
• Rafael Dieste: Autor máis significativo deste período, sobre todo coa súa obra A fiestra valdeira. A súa gran formación artística e teatral permitiulle introducir a estética vangardista na súa obra. Seguindo a corrente simbolista, achegou o teatro ás artes plásticas; así, tódolos elementos da escenificación (movementos, luz, son, decorado, atrezzo…) actúan como símbolos.

O Teatro na Época do Grupo Nós

• Os intelectuais do Grupo Nós (Vicente Risco, Ramón Otero Pedrayo, Alfonso Daniel Rodríguez Castelao) tamén padeceron a censura durante a ditadura de Primo de Rivera. Non obstante, na etapa final da ditadura e unha vez rematada esta, incrementáronse as súas publicacións dramáticas.
• A súa obra supón a madurez e universalización do teatro galego, achegándoo aos movementos modernistas como o simbolismo e o expresionismo.
• Procuraban seguir o modelo do teatro da arte, que supoñía a estilización de tódolos elementos escénicos (linguaxe, mímica, pintura, danza, iluminación…), pero engadíndolle referentes culturais propios como o celtismo e o atlantismo e atendendo tamén aos modelos culturalmente próximos de Portugal e Irlanda.
• Autores e obras máis representativos:
  • Vicente Risco: O bufón d'El Rei.
  • Ramón Otero Pedrayo: A lagarada, O teatro de máscaras.
  • Alfonso Daniel Rodríguez Castelao: Os vellos non deben de namorarse, que non se estreou ata 1941 no exilio de Bos Aires.