A prosa galega do primeiro terzo do século XX: Grupo Nós

A prosa do primeiro terzo do século XX

Na narrativa do primeiro terzo do século XX conviven narradores do século anterior (Francisca Herrera, Manuel García Barros, Lesta Meis) xunto con outros renovadores: os escritores do Grupo Nós. Practicamente as mesmas persoas foron fundadoras e membros das Irmandades da Fala, dirixiron seccións do Seminario de Estudos Galegos, colaboraron na revista A Nosa Terra, publicaron literatura de todo tipo e acabaron confluíndo na fundación do Partido Galeguista en 1931.

O Grupo Nós e a súa revista

O Grupo Nós estaba formado principalmente por Vicente Risco, Otero Pedrayo, Florentino Cuevillas, Antón Losada e Castelao. A revista Nós, fundada en 1920 e publicada ata 1936, tivo a Risco como primeiro director e a Castelao como director artístico. Nela publicáronse múltiples aspectos da cultura galega aínda por coñecer: a nosa historia antiga, a xeografía do país, a arte, a arte popular, a lingua, a literatura, a música tradicional, etc. Estudar a realidade do país e dala a coñecer foi o plan das Irmandades da Fala desde 1916, apoiado a partir de 1923 polo Seminario de Estudos Galegos.

Características dos membros do Grupo Nós

Nas súas obras literarias e nos seus ensaios, os membros do Grupo Nós compartían os seguintes obxectivos:

• Universalizar a cultura galega.
• A terra e a paisaxe como elementos básicos da identidade de Galicia.
• O respecto pola tradición: a cultura galega non debe esquecela (se os fidalgos venden os pazos e as terras, convértense en burgueses rendistas e remátase a Galicia tradicional).

A narrativa da Xeración Nós

Vicente Risco

Profesor de maxisterio en Ourense, onde se incorporou ás Irmandades da Fala. Foi o primeiro director da revista Nós. Posuía unha enorme cultura e era coñecedor das ideas e correntes culturais da Europa do seu tempo. A súa obra narrativa é unha continuación da súa obra ensaística, traspoñendo aos seus libros os temas que o preocupaban.

Obras narrativas destacadas

• Do caso que lle aconteceu ao doutor Alveiros: un conto que expón un caso do mundo de ultratumba.
• O lobo da xente: trata un caso de lobishome que el mesmo investigara na montaña ourensá.
• A Coutada: un relato en forma de diálogo entre un matrimonio que debate se quedar a vivir na Coutada ou marchar á cidade.
• O porco de pé: unha novela que critica certa burguesía galega, describindo o ascenso social dun personaxe que acaba sendo alcalde e remata cunha exaltación do pobo cara a el.

Otero Pedrayo

Herdeiro dunha familia fidalga, licenciouse en Filosofía e Letras e en Dereito. Foi un gran coñecedor da xeografía de Galicia (catedrático de Xeografía e Historia). En Ourense, uniuse ás Irmandades da Fala e colaborou nas revistas Nós e A Nosa Terra. A súa obra narrativa é a máis extensa da súa xeración.

Liñas temáticas da súa narrativa

• Histórico-culturistas: céntranse na cultura dunha época histórica. Exemplo: A romaría de Xelmírez.
• Novelas e contos realistas: describen con precisión a vida no mundo rural galego. Exemplo: Os camiños da vida.
• Novelas de ideas: a acción apenas ten importancia en favor do desenvolvemento das ideas do autor a través dos seus personaxes. Exemplo: Arredor de si, onde o protagonista é un alter ego do propio Otero.

Alfonso Daniel Rodríguez Castelao

Castelao (1886) foi esencialmente un artista: pintor, caricaturista e humorista. Do Grupo Nós foi o que máis se implicou en política, sendo dirixente do Partido Galeguista e deputado nas Cortes de Madrid.

Obra narrativa

A súa obra oriéntase cara ao relato curto, cun estilo sobrio e depurado, tinguido de humor.

• Un ollo de vidro: o seu primeiro relato, de xénero macabro-humorístico. Trata dun defunto ao que non lle podrece o ollo de cristal e, con el, ve quen se vai achegando polo seu cemiterio.
• Cousas: corenta e cinco relatos moi breves, cada un acompañado dun debuxo do autor. Retratan personaxes galegos da época, mesturando humor e sentimentalismo.
• Retrincos: cinco relatos baseados en experiencias autobiográficas da súa infancia e da súa vida adulta.
• Os dous de sempre: novela na que cada capítulo vai acompañado dun debuxo. Narra as vidas paralelas de dous amigos da infancia que medran de xeito distinto.

Rafael Dieste

Aínda que cronoloxicamente queda fóra do Grupo Nós, participou nas súas iniciativas, como o Seminario de Estudos Galegos e o Partido Galeguista. Foi un gran difusor do teatro polas vilas e aldeas de Galicia durante a República, motivo polo que tivo que exiliarse a Bos Aires e México.

Obra destacada

• Dos arquivos do trasno: o seu único libro de relatos. Emprega a técnica do conto popular e caracterízase pola brevidade, a intensidade, o misterio, a fantasía e a sorpresa final.

Ensaio e xornalismo

Vicente Risco

Destacan o seu ensaio Teoría do nacionalismo galego e o artigo autobiográfico Nós, os inadaptados.

Otero Pedrayo

Cultivou o ensaio histórico-artístico, con obras como As cruces de pedra na Bretaña e As cruces de pedra na Galiza.

Castelao

A súa obra ensaística culmen é Sempre en Galiza, considerada a "biblia" do nacionalismo galego.

Florentino Cuevillas

Destaca co seu ensaio Dos nosos tempos, sobre a prehistoria de Galicia.

Labor xornalístico

Todos os membros do Grupo Nós publicaron ao longo da súa vida moitos traballos xornalísticos, dándolle ao galego un pulo e unha presenza nos medios que ata daquela non tivera. As súas colaboracións apareceron principalmente en publicacións como A Nosa Terra, Nós e nos Cadernos do Seminario de Estudos Galegos.