O Prerrexurdimento Galego: Contexto Histórico e Literario

O Prerrexurdimento Galego

Contexto Histórico

Primeira Metade do Século XIX

No Estado Español

• Guerra da Independencia.
• Enfrontamentos entre liberais e absolutistas.
• Constitución de 1812 (a *Pepa*).
• Guerras Carlistas.

En Galiza

• Crecemento demográfico.
• Sistema foral.
• Economía agrícola e pouca industrialización.
• Forte emigración.
• Sociedade estamental (*nobreza*, *clero* e *campesiñado*).

Contexto Lingüístico e Cultural

O centralismo español provoca que o galego se asocie coa pobreza e co atraso, mentres que o español se asocia co progreso. Isto acelera a substitución do galego polo castelán (*diglosia*).

A educación e os medios de comunicación funcionan como un aparello adoutrinador e desgaleguizador, xa que o castelán era o único idioma oficial.

Con todo, o galego leva a cabo neste século a súa progresiva recuperación.

Aparecen xornais nos que non se publica en galego, pero nos que escriben intelectuais galeguistas.

O Provincialismo (1840)

É a primeira manifestación do galeguismo (seguiríano o rexionalismo e o nacionalismo). Defende a unidade de Galiza fronte á nova división provincial.

Un grupo de mozos universitarios interesados en Galiza (p. ex. Francisco Añón, Antolín Faraldo) defenden o carácter diferencial desta terra (*lingua*, *historia*, *economía*, *tradicións*) e loitan por ter maior relevancia dentro do Estado.

O Levantamento de 1846

O **Levantamento de Miguel Solís** (1846) levou á creación da Xunta Superior do Reino de Galicia. O fracaso do levantamento e o fusilamento dos líderes deu lugar aos coñecidos como **Mártires de Carral**.

A Literatura do Prerrexurdimento

Tipos de Literatura

Literatura Popular

Continuou moi activa e serviu de inspiración á hora de comezar a escribir en galego. Destacan, neste sentido, os **vilancicos**.

Literatura Culta

Malia haber poucos textos escritos en galego na primeira metade do século XIX, comezaron a aparecer algúns que preceden o Rexurdimento.

Textos de Carácter Propagandístico

Apareceron nas primeiras décadas como resposta aos acontecementos políticos e sociais do momento (Guerra de Independencia, Constitución, liberais vs. absolutistas...). Posúen escaso valor literario.

Autores Destacados

• Pardo de Andrade
• Pedro Boado
• Fernández de Neira

Poesía

Pouco cultivada neste período.

Autores Destacados

• Nicómedes Pastor Díaz
• Vicente Turnes

Teatro

Durante a Guerra da Independencia representábanse obras para animar o pobo a defenderse ante os franceses.

Autor Destacado

Antonio Benito Fandiño (*A casamenteira*)

Os Precursores

Grupo de autores de ideoloxía liberal vinculados ao provincialismo con actividade literaria antes de 1863. Constitúen a primeira xeración galeguista.

Características da súa Obra

• Poesía tradicional, folclórica e costumista.
• Temas: exaltación da paisaxe galega, defensa da lingua, denuncia dos males de Galicia (pobreza, emigración), defensa ante o desprezo que sofre o pobo galego.
• Reproducían a fala: moitos castelanismos e trazos dialectais na escrita.

Os Xogos Florais da Coruña (1861)

Participaron nos primeiros **Xogos Florais**, celebrados na Coruña en 1861. A este certame literario presentáronse poemas en galego e en castelán que se publicaron ao ano seguinte no *Álbum de la Caridad*. Esta foi a primeira recompilación de poesía galega do século XIX, incluíndo 40 poemas de autores como Francisco Añón, Alberto Camino, Rosalía de Castro ou Eduardo Pondal.

• Xoán Manuel Pintos: Escribiu *A gaita gallega* (1853), o primeiro libro en galego do século XIX (tamén está escrito en castelán e en latín). Combina prosa e verso. Preséntase como un “método de aprendizaxe do galego”. Nel denúnciase a marxinación de Galicia a través do diálogo de dous personaxes: o gaiteiro (galego) e o tamborileiro (foráneo).
• Francisco Añón: Natural de Outes, exiliouse tras o fracaso do levantamento de 1846. A súa obra quedou espallada en diversas publicacións periódicas. Destaca o poema “A Galicia”, a modo de himno, co que gañou nos Xogos Florais. Tamén escribía, cun carácter máis popular, a súa irmá Nicolasa Añón.
• Alberto Camino: Poeta romántico con composicións de temática amorosa e sentimental. Destaca polas súas elexías.