Orexurdimento e Prerrexurdimento: Literatura e Cultura Galega do XIX

Orexurdimento e Prerrexurdimento: Literatura e Cultura Galega do século XIX

Contexto do Rexurdimento

Rexurdimento: movemento de recuperación da cultura galega na segunda metade do século XIX, con especial incidencia na lingua e na literatura.

Trazos: defensa do carácter diferenciado de Galicia e revitalización do idioma galego.

Contexto político

Xorde o galeguismo, movemento social, cultural e político. Atravesa tres etapas:

• Provincialismo: movemento político e cultural que consideraba Galicia unha única provincia e reclamaba a unidade administrativa do territorio.
• Federalismo: ligado ás ideas republicanas, participou na elaboración dun proxecto de constitución para o futuro estado galaico.
• Rexionalismo: xurdiu á par dos movementos rexionalistas catalán e vasco e compartiu o mesmo proxecto de organizar de forma descentralizada o Estado español.

A cultura e as linguas galegas

Prensa, historiografía e lingua galega.

Autores e obras literarias

Poesía:

• Valentín Lamas: poesía costumista (Espinas, follas e flores).
• Manuel Leiras: Cantares gallegos.
• Manuel Lugrís Freire: Soidades e Noitebras.

Prosa:

• Marcial Valladares: primeira novela en galego (Maxina ou a filla espuria).
• Antonio López: A terceneira de Bonaval.
• Valentín Lamas: O catecismo do labrego.

Teatro:

• Teatro histórico: Pedro Madruga e Xoán Cuveiro Piñol.
• Teatro social: A fonte do xuramento de Francisco de la Iglesia.

Prerrexurdimento

Prerrexurdimento: na primeira metade do século XIX destacan os seguintes feitos:

• Guerra da Independencia: os franceses entraron en Galicia en 1809 e, despois de cinco meses, foron expulsados.
• Movemento provincialista: en 1846, Solís encabezou en Lugo un levantamento progresista contra o goberno reaccionario dos moderados. O fracaso tivo que ver co fusilamento dos dous dirixentes da revolta.

Situación lingüística

Durante este século, o galego foi a lingua maioritaria da poboación, aínda que o castelán se consolidou como idioma das cidades e das clases máis acomodadas.

A literatura galega

Escasa na primeira metade do século, as mostras conservadas teñen un importante valor. Distínguense dúas etapas:

• Literatura circunstancial: textos en galego en prosa de carácter propagandístico. Nicomedes Pastor Díaz (Belmiro e Benigno, Alborada) e Antonio Bieito (A casamentira).
• Etapa dos precursores: Xoán Manuel Pintos (A gaita gallega) e Francisco Añón (autor do himno patrio de Galicia), que conseguiu premios nos Xogos Florais.