Prosa e poesía galega no primeiro terzo do século XX: Irmandades da Fala e Xeración Nós

A Prosa Galega no Primeiro Terzo do Século XX

Irmandades da Fala e Xeración Nós: Creadores da Narrativa Moderna

Esta etapa comeza coas Irmandades da Fala e remata coa Guerra Civil. Autores como Otero Pedrayo, Risco e Cuevillas teñen unha primeira etapa de formación ou de inadaptación, mentres que Castelao procede do agrarismo. Todos eles son cultos, universitarios e participan activamente en todas as actividades galeguistas: as Irmandades da Fala, o Seminario de Estudos Galegos, etc. Son os creadores da moderna narrativa galega, introductores das correntes europeas e iniciadores do ensaio en galego.

Principais Autores e as súas Contribucións á Narrativa

1. Ramón Otero Pedrayo: O Cultivo da Narrativa Galega

   A contribución de Ramón Otero Pedrayo foi fundamental no cultivo e modernización da narrativa, que xira arredor da Galiza contemporánea. A súa obra clasifícase en:

   • Novelas realistas: Exemplificadas por Os camiños da vida. Ambientadas na Galiza rural do século XIX, narran o proceso de decadencia da fidalguía e os cambios da sociedade rural.
   • Novelas culturalistas: Como Arredor de si. Narran a evolución da conciencia galeguista na súa época. Son novelas sen acción, ideolóxicas e próximas ao ensaio.

   Temas Recorrentes na Narrativa de Otero Pedrayo:

   • A tradición: Entendida como sabedoría acumulada.
   • A fidalguía: Inventa unha fidalguía idealizada e irreal.
   • A paisaxe: Dotada de vida, goberna a vida do home.

2. Castelao: Defensor de Galiza e dos que Sofren

   Castelao cultivou múltiples campos, sempre defendendo Galiza e os que sofren. A súa técnica narrativa caracterízase pola síntese e a selección.

   • A súa primeira obra narrativa foi Un ollo de vidro.
   • Cousas: 45 relatos moi curtos que combinan o texto coas ilustracións.
   • Os dous de sempre.
   • Retrincos: Cinco relatos pseudoautobiográficos.

3. Vicente Risco: Sátira e Humor na Narrativa

   Vicente Risco tamén cultivou a narrativa. Destaca O porco de pé, unha feroz sátira antiburguesa con gran carga humorística.

4. Rafael Dieste (Xeración do 25): Psicoloxía e Experiencias

   Rafael Dieste, pertencente á Xeración do 25, é coñecido por Dos arquivos do trasno, contos de temática variada que xiran arredor da psicoloxía e das experiencias extraordinarias da xente galega.

O Ensaio e a Investigación en Galego

Estes autores tamén foron os impulsores do ensaio e a investigación en galego, en torno ao Seminario de Estudos Galegos.

• Vicente Risco coa Teoría do Nacionalismo Galego, que servirá de guía para os nacionalistas ante a II República.
• Castelao publica en Buenos Aires Sempre en Galiza, onde elabora unha nova teoría do nacionalismo.
• Otero Pedrayo dedicouse aos estudos xeográficos e históricos.

A Poesía das Irmandades da Fala: Renovación e Compromiso

O século XX supón en Galiza o nacemento do agrarismo e do nacionalismo, a continuación da emigración e a aparición do movemento obreiro. O movemento agrario é, desde 1907, o auténtico revulsivo social da época, destacando a Liga Agraria de Acción Galega. En 1916 xorden na Coruña as Irmandades da Fala. O seu obxectivo máis inmediato é a defensa do idioma galego para recuperar a cultura.

Antonio Noriega Varela: O Inicio de Novos Camiños

O primeiro que marca o comezo de novos camiños na poesía galega é Antonio Noriega Varela, que escribiu unha soa obra ampliada durante toda a súa vida. En 1904 o título era Montañesas, pero en 1915 denominarase Do ermo. A súa obra presenta dúas etapas:

• Poesía costumista
• Poesía lírica da montaña, cunha clara poética franciscana.

Ramón Cabanillas: O Poeta da Raza

Pero o poeta máis destacado da época é Ramón Cabanillas, coñecido como O Poeta da Raza. Recolle a inquedanza de Rosalía de Castro, o celtismo de Eduardo Pondal e a protesta de Manuel Curros Enríquez, introducindo elementos renovadores modernistas. A súa obra divídese en etapas:

1. Etapa pregaleguista: Con obras como No Desterro e Vento Mareiro, onde alterna poemas de carácter intimista, costumista e agrarista.