Historia e evolución da dramática galega (1900-1936)
O teatro galego no inicio do século XX
No inicio do século XX, o teatro segue a ser o xénero menos desenvolvido. Ao longo das tres primeiras décadas prodúcese un progresivo desenvolvemento coa creación do Conservatorio Nacional da Arte Galega, aínda que as perspectivas víronse cortadas pola Guerra Civil.
A dramática rexionalista
A produción teatral do século XIX e comezos do XX, denominada dramática rexionalista, ía dirixida a un público formado polas clases populares. Coa creación da Escola Rexional de Declamación xorden dramas nos que se denuncia o caciquismo, se satirizan certos tipos sociais ou nos que se reivindica a necesidade de galeguizar a sociedade. Neste ámbito destaca no teatro en prosa Manuel Lugrís Freire. Entre as obras máis representadas están as de Nan de Allariz e Lameiro.
A dramática nacional e as Irmandades da Fala
A dramática nacional supón o intento de levar a cabo un proxecto de teatro nacional e popular en Galicia, desenvolvido polos autores do movemento inaugural, a dramaturxia de Nós e o labor da Xeración do 22. As Irmandades da Fala tentaron sintonizar co teatro europeo do momento e consideraron que o teatro era onde o galego debía gañar prestixio. Potenciaron a escrita e representación de teatro.
Autores destacados das Irmandades
- Antón Vilar Ponte (crítico e actor): foi tradutor de pezas de Molière e Rusiñol, entre outros. Compuxo A patria do labrego, Entre dous abismos e Almas mortas.
- Ramón Cabanillas: escribiu, a instancias de Vilar, A man de Santiña, unha comedia cun final feliz na que o conflito amoroso vén dado por un malentendido. Foi coautor con Vilar de O Mariscal, unha traxedia en verso que xira arredor de Pardo de Cela.
O Grupo Nós e a renovación do xénero
As obras do Grupo Nós cadran co afán xurdido nas Irmandades por crear un drama capaz de interesar a un público culto.
- Vicente Risco: escribiu O bufón de El-Rei, un drama marcado fortemente polo simbolismo. A través del, Risco reflexiona sobre a relación entre deformidade física e moral.
- Otero Pedrayo: destacan A lagarada, O desengano do priorio, Noite compostelana e outras dezaseis pezas breves baixo o título de Teatro de máscaras.
- Castelao: achega o seu único drama, unha obra de maior calado estreada en Bos Aires e o texto teatral máis emblemático na historia da dramaturxia en galego: Os vellos non deben de namorarse.
As vangardas e Rafael Dieste
Os autores das vangardas comparten co Grupo Nós a concepción do teatro como unha "arte total". Xaime Quintanilla é autor de Alén e Donosiña. Rafael Dieste é o autor doutro dos textos máis significativos na historia do teatro galego, A fiestra baldeira, presentada como comedia. A acción desenvólvese na casa dun indiano rico que encarga un retrato seu e é rexeitado.