Galicia no século XIX: Rexurdimento, galeguismo e lingua galega

Resumo

O texto describe os cambios políticos, sociais e culturais de Galicia no século XIX. Explica o Rexurdimento literario, marcado pola publicación de Cantares gallegos de Rosalía de Castro en 1863, e as tres etapas do galeguismo. Tamén recolle a evolución da lingua galega na escrita e o papel dos precursores.

Puntos clave

O 17 de maio de 1863 publicouse Cantares gallegos de Rosalía de Castro, data que marca o comezo do pleno Rexurdimento literario.
No século XIX enfrontáronse conservadores (partidarios do absolutismo) e liberais (herdeiros dos ilustrados do XVIII).
O galeguismo tivo tres etapas: provincialismo, rexionalismo (liderado por Alfredo Brañas) e nacionalismo, que xurdiu no seo das Irmandades da Fala a principios do século XX.
Cantares gallegos foi o primeiro libro integramente escrito en galego, o que supón unha recuperación da lingua na escrita.
Os precursores, como Xoán Manuel Pintos e Francisco Añón, escribiron en galego antes de Rosalía e centraron a súa poesía na vida popular e na reivindicación de Galicia.

Ponte á proba

Galicia no século XIX

O século XIX foi unha época de cambios importantes en Galicia, que afectaron ao ámbito político e social, pero tamén ao cultural e lingüístico. Estes cambios déronse dun xeito continuo ao longo de todo o século, mesmo na literatura.

O Rexurdimento

O 17 de maio de 1863 é a data que marca simbolicamente o comezo do noso pleno Rexurdimento literario, coa publicación de Cantares gallegos de Rosalía de Castro.

No seo desta cidade fóronse producindo enfrontamentos entre dous bloques ideolóxicos: os conservadores (partidarios do absolutismo) e os liberais (herdeiros dos ilustrados do XVIII). A partir da ideoloxía liberal e da romántica aparece o galeguismo. Este movemento político tivo tres etapas:

Provincialismo: Concibíase Galicia como unha provincia e defendíase a súa especialidade económica, cultural, lingüística... Tivo líderes como Miguel Solís.
Rexionalismo: Deuse tamén a finais do século XIX. A esta segunda fase, cuxa vertente principal de carácter conservador e cultural liderada por Alfredo Brañas, pertencen as figuras do Rexurdimento literario galego como Rosalía, Pondal…
Nacionalismo: Dáse a principios do século XX. É a fase de madureza do galeguismo. Como movemento político xurdiu no seo das Irmandades da Fala.

A lingua galega no século XIX

Nesta época o galego era a lingua maioritariamente falada, xa que Galicia era principalmente rural. Comeza aquí unha época de recuperación do galego na escrita.

A data clave é o 17 de maio de 1863, coa publicación de Cantares Gallegos de Rosalía, xa que este foi o primeiro libro integramente escrito en galego.

Primeiro terzo do século XIX

Os primeiros textos destes anos teñen un carácter menos literario e máis propagandístico. Destacan autores como Pastor Díaz (Vilancicos en galego) ou Antonio Bieito Fandiño.

Os precursores

Agrúpanse aquí os escritores con obra en galego anteriores á de Rosalía. Unha celebración onde participaban os poetas comprometidos co galego eran os Xogos Florais. Os da Coruña de 1862 deron lugar á publicación do Álbum de la Caridad. A poesía dos precursores xiraba en torno á descrición da vida popular e ás ofensas que recibía Galicia.

Destacan autores como:

Xoán Manuel Pintos: amosa o seu compromiso coa cultura galega na súa obra A gaita gallega (onde mestura o galego e o castelán).
Francisco Añón: publicou diversas poesías nos periódicos de temática ben costumista ou reivindicativa. Utilizaba un ton patriótico, típico dos precursores.

Preguntas frecuentes

Cal é a data clave do Rexurdimento literario galego?

A data clave é o 17 de maio de 1863, cando se publicou Cantares gallegos de Rosalía de Castro. Foi o primeiro libro integramente escrito en galego.

Cales son as tres etapas do galeguismo?

Son o provincialismo, que concibía Galicia como provincia; o rexionalismo, de carácter conservador e cultural, liderado por Alfredo Brañas; e o nacionalismo, que se dá a principios do século XX e xurdiu nas Irmandades da Fala.