A URSS de Khrushchev á Crise do Bloque do Leste (1953-1985)

A URSS despois de Stalin: A época de Khrushchev e a Desestalinización

Tras a morte de Stalin en 1953 desatouse unha loita polo poder entre dúas correntes dentro do PCUS. Esta loita durou tres anos e venceu a corrente revisionista dirixida por Khrushchev. O mesmo ocorreu nos países dominados polos soviéticos, e esta situación acabou co estalido da insurrección de Poznan en Polonia e a revolta húngara, ambas as dúas foron exterminadas polo exército soviético.

Con Khrushchev no poder iniciouse un período de revisión e reformulación do modelo soviético. Este proceso político e ideolóxico denominouse desestalinización. Khrushchev impulsou a transformación dunha ditadura unipersoal nun réxime aínda totalitario pero menos brutal. Distinguimos dúas características nos cambios producidos por Khrushchev:

• Diminuíu a represión sobre os inimigos políticos. A apertura política do PCUS materializouse no seu XX Congreso onde se estableceron dous postulados fundamentais:
  1. A condena do réxime stalinista.
  2. A aceptación da existencia doutros posibles modelos de transición ao socialismo diferentes do soviético.
• Tamén se intentou reorientar a economía planificada soviética cara á satisfacción das necesidades da poboación.

Os cambios provocados por Khrushchev supuxeron un novo impulso económico para a URSS.

A Economía Soviética: Da Reactivación á Parálise

Aprécianse dous períodos diferentes:

1. Primeiro período (1950 - mediados de 1970): Caracterízase pola mellora de todos os índices económicos. A economía soviética aumentou, aínda que seguía o atraso da industria de bens de consumo.
2. Segunda etapa (mediados de 1970 en diante): Os índices económicos empeoraron. Para paliar isto recorreuse ás importacións procedentes dos países capitalistas.

A URSS á Morte de Brezhnev

Tras a morte de Brezhnev, que foi o substituto de Khrushchev e cuxo período de goberno se caracterizou polo inmobilismo, houbo un período de transición determinado polos mandatos dos seus sucesores:

• Andropov (representaba a tendencia reformista).
• Chernenko (representaba a tendencia máis conservadora).

Este período acabou coa subida ao poder de Gorbachov en 1985, quen pertencía á tendencia reformista.

A Implantación da Economía Comunista en Europa do Leste

O modelo económico que se aplicou nos países comunistas era igual ao existente na URSS. As súas características principais eran:

• O Estado apropiouse dos principais medios de produción.
• A economía organizouse mediante unha planificación estatal centralizada.
• A agricultura colectivizouse e impulsouse unha industrialización acelerada sobre a base da industria pesada.

En 1949, estes países e a URSS formaron o COMECON (Consello de Asistencia Económica Mutua), que foi a resposta ao Plan Marshall dos países occidentais.

Despois da Segunda Guerra Mundial, a reconstrución da economía foi máis lenta, pero a partir de 1950 iniciouse un rápido crecemento que se mantivo ata 1970. Este tamén mellorou o nivel de vida da poboación, aínda que se tratou dun crecemento desequilibrado.

A implantación dunha economía de tipo comunista supuxo importantes transformacións nas sociedades destes países, que se lograron organizar nun bloque económico bastante integrado pero moi dependente da URSS. Con todo, o crecemento industrial non logrou diminuír as diferenzas económicas existentes entre os países comunistas.

A Crise das Economías Socialistas de Europa do Leste

O modelo de crecemento das décadas de 1950 e 1960 empezou a entrar en crise nos anos 70 por varias razóns:

• A pouca capacidade de adaptación dun sistema constrinxido pola planificación centralizada.
• O escaso investimento na innovación tecnolóxica e na renovación do equipamento industrial.
• A necesidade desatendida de diversificar a industria e de atender outros sectores.
• O recurso ao endebedamento exterior.

Manifestacións da crise na década de 1980

Entrada a década de 1980, a crise económica agromou en toda a súa dureza, manifestándose en:

• Diminución do ritmo de crecemento.
• Escasa produtividade.
• Estancamento agrícola.
• Aparición da inflación.
• Elevación da débeda externa.