Transformacións Económicas e Sociais na España do Século XIX

Agricultura no Século XIX

A agricultura experimentou cambios significativos durante o século XIX.

Reforma Agraria

• Abolición do réxime señorial: Eliminación dos privilexios feudais.
• Desvinculación da terra: Liberación das terras de morgados e bens de mans mortas.
• Desamortizacións: Procesos como os de Mendizábal (1836) e Madoz (1855) que puxeron en venda bens eclesiásticos e comunais.
• Liberalización do mercado agrícola: Fomento da propiedade privada e do libre comercio da terra.

Estes cambios buscaban consolidar a propiedade privada da terra e situala en mans de propietarios máis activos, estimulando a mellora da produción e comercialización agrícola. Porén, non se conseguiu a creación dunha clase de medianos e pequenos propietarios, o que levou a un campesiñado pobre e a unha maior conflictividade social.

Crecemento Agrícola

Deuse un incremento da produción debido principalmente a un aumento da superficie cultivada, con especial crecemento de cereais, millo, vide e pataca. Non obstante, a produtividade era baixa por:

• Condicións naturais desfavorables.
• Distribución irregular da propiedade (minifundios e latifundios).

Este atraso agrario obstaculizou o proceso de industrialización do país.

Demografía e Sociedade no Século XIX

A poboación española experimentou cambios, aínda que con particularidades.

Crecemento Demográfico

O aumento poboacional foi menor que noutros países industrializados debido a unha alta mortalidade (malas condicións sanitarias, pobreza, epidemias), a pesar dunha tamén alta natalidade. No século XIX, houbo un aumento do 60% da poboación, favorecido pola escaseza de grandes epidemias, a expansión de cultivos e a mellora das dietas.

Urbanización Crecente

Observouse un notable éxodo rural debido á escaseza de traballo no campo, o que provocou o crecemento das cidades.

Emigración a Ultramar

A falta de oportunidades laborais no rural impulsou a emigración, principalmente cara a América Latina. As principais rexións de orixe foron Galicia, Canarias e Andalucía.

Industrialización en España no Século XIX

O proceso industrializador español presentou características propias e un desenvolvemento desigual.

Atraso Industrial Respecto a Europa

España experimentou un atraso industrial en comparación con outros países europeos debido a varios factores:

• Pouco poder adquisitivo dos campesiños, o que limitaba a demanda interna.
• Gran débeda pública.
• Escaseza de enerxía e materias primas.
• Inestabilidade política.

Industrialización Desigual

O desenvolvemento industrial concentrouse en determinadas rexións e sectores:

• Industrialización Moderna:
  • Cataluña: Sector téxtil, que se fixo máis competitivo coa mecanización.
  • Euskadi: Siderurxia, impulsada polas minas de ferro e a importación de carbón galés.
• Outras Industrias: Agroalimentaria, metalurxia e química.

Expansión da Minaría

Coa Lei de Minas de 1868, aumentou significativamente a explotación mineira. Fixéronse concesións a empresas estranxeiras, e a maior parte da produción (ferro, carbón, mercurio, cobre, etc.) exportábase.

A Sociedade Liberal do Século XIX

A sociedade española transformouse coa chegada do liberalismo.

Fin dos Estamentos e Igualdade Legal

O liberalismo supuxo o fin dos estamentos, coa anulación dos privilexios fiscais e o fin dos dereitos xurisdicionais. Estableceuse a igualdade legal de todos os cidadáns e a configuración das clases sociais en función do diñeiro, dando lugar á burguesía e aos obreiros como grupos principais.

Novos Grupos Dirixentes

A nova estrutura social deu lugar a diferentes grupos de poder.

Clases Altas

A nobreza tradicional transformouse en burguesía terratenente. A burguesía, pola súa banda, podía ser de negocios, industrial, rendista agraria, ou estar composta por altos cargos do exército e da administración.

Clases Medias

Este grupo incluía profesionais liberais, medianos propietarios e empregados do estado.

Clases Populares

A maioría da poboación vivía en condicións precarias.

Grupos Urbanos

• Artesáns.
• Empregados de servizos.
• Novo proletariado industrial.

Campesiños

• Pequenos propietarios.
• Arrendatarios.
• Xornaleiros.

En xeral, as clases populares posuían unhas condicións laborais e de vida moi precarias.

Primeiros Movementos Sociais (1830-1868)

A pobreza e as inxustizas sociais impulsaron o xurdimento dos primeiros movementos obreiros.

Orixe e Manifestacións

Xurdiron polas inxustizas sociais e a pobreza, manifestándose a través de:

• Ludismo.
• Sociedades de socorros mutuos.
• Levantamentos campesiños.
• Primeiras folgas.

Estes movementos estiveron influenciados ideoloxicamente polo socialismo utópico e o republicanismo (que máis tarde derivaría en anarquismo).

A Época da Internacional (1868-1874)

Este período caracterizouse por unha maior liberdade e organización obreira.

Foi unha época de liberdade de expresión e asociación, o que propiciou unha notable expansión das organizacións obreiras. Chegaron a España os ideais da AIT (Asociación Internacional de Traballadores), que promovían a folga, o apoliticismo, a revolución social e a acción directa. Máis tarde, produciuse un enfrontamento entre anarquistas e marxistas.

Marxismo e Anarquismo en España

As dúas grandes correntes do movemento obreiro.

Socialistas

Formación do PSOE en 1879. Tiveron maior presenza en Madrid, Asturias e Euskadi. Defendían a acción reivindicativa a través da loita política e parlamentaria.

Anarquistas

Tiveron maior arraigamento en Cataluña e Andalucía. Dividíronse entre partidarios da acción directa (incluíndo o terrorismo) e partidarios da acción sindical (anarcosindicalismo).

Comercio e Transportes no Século XIX

O desenvolvemento das infraestruturas foi clave para o comercio.

Construción do Ferrocarril

A Lei de Ferrocarrís de 1855 impulsou a súa construción. Non obstante, presentou problemas:

• Estrutura radial, con centro en Madrid.
• Maior ancho de vías que o estándar europeo.
• Concesións a compañías estranxeiras.
• Supresión de aranceis para a importación de material ferroviario.

O Mercado

• Mercado Interior: Houbo un aumento dos intercambios grazas ao ferrocarril, pero a demanda interna era escasa.
• Mercado Exterior: Observouse un aumento do comercio internacional, cunha política de proteccionismo para protexer a industria nacional.