Transformacións Agrarias e Impacto Ambiental en España: PAC e Cambio Climático

Transformacións Recentes na Estrutura Agropecuaria Española

O espazo rural é o territorio non urbanizado da superficie terrestre. Historicamente, foi un espazo agrario onde se desenvolvían as actividades agrícolas, gandeiras e forestais.

A Poboación Rural e o Éxodo

A poboación ocupada nas actividades agrarias é escasa. A causa principal foi o éxodo rural entre 1960 e 1975. Posteriormente, a crise económica desacelerou o éxodo e incrementou a actividade agraria. Desde a década de 1990 obsérvase unha dualidade:

• Descenso demográfico e envellecemento nas áreas desfavorecidas (debido á emigración e xubilación).
• Recuperación e rexuvenecemento das áreas rurais máis dinámicas, favorecido polo asentamento de inmigrantes, o desenvolvemento de novas actividades (especialmente o turismo) e as subvencións europeas.

Estrutura e Tenza das Explotacións Agrarias

O descenso das explotacións débese ao abandono de terras e a un proceso de concentración (venda ou arrendamento), o que permitiu a elevación do tamaño medio das explotacións. O resultado é unha dualidade entre:

• Explotacións familiares pequenas e pouco rendibles.
• Empresas agrarias que se están a modernizar e son rendibles.

O réxime de tenza establece a relación entre propiedade e explotación ou uso da terra. Pode distinguirse entre: tenza directa, arrendamento e parzaría.

Innovacións e Sistemas Agrarios

As transformacións técnicas consistiron na incorporación de avances como a mecanización de tarefas e o uso de fertilizantes químicos. As máis importantes son:

• Crecente especialización do territorio nos cultivos para os que teñen maiores condicións.
• Substitución do policultivo polo monocultivo.
• Maior investimento de capital para incorporar maquinaria, produtos químicos ou sementes transxénicas, manipuladas xeneticamente.
• Incremento da superficie en regadío, que provoca a sobreexplotación de acuíferos e conflitos pola auga.
• Incorporación de novas técnicas de cultivo (enarenado, invernadoiro).

Desenvolvemento da Estrutura Gandeira

A gandaría tivo un importante desenvolvemento en España grazas a:

• Aumento da importancia económica ante o crecente consumo dos seus produtos.
• Modernización das explotacións.
• Evolución das especies en función da súa rendibilidade.
• Menor dependencia das condicións naturais ao aumentar a importancia da gandaría estabulada.

A gandaría destínase á alimentación, o que supuxo a substitución das razas autóctonas por outras de maior produción e rendibilidade.

A Política Agraria Común (PAC)

Desde a entrada na UE, as accións dirixidas á promoción do sector agrario español proveñen da PAC. As súas principais accións son:

• Establecemento de prezos de garantía para determinados produtos.
• Esixencia de redución de superficie.
• Apoio á forestación de terras agrícolas e á agricultura e gandería ecolóxicas.
• Axudas para a modernización das explotacións e a incorporación de mozos agricultores.
• Apoio á diversificación económica do mundo rural.
• Axudas especiais para áreas de montaña e zonas desfavorecidas.

Características e Críticas da PAC

• Absorbe parte do orzamento total comunitario.
• Proteccionismo do seu mercado interior que frea as posibilidades de que países do Terceiro Mundo exporten nel os seus produtos.
• As axudas vincúlanse ao tamaño da explotación, o que favorece unha repartición desigual.

Repercusións Ambientais da Acción Humana

Moitas actividades humanas levan consigo graves consecuencias non desexadas sobre o medio. A contaminación e o cambio climático son dúas das máis preocupantes, polo que ás veces é necesario realizar avaliacións de impacto ambiental.

A contaminación é unha das maiores e máis negativas consecuencias ambientais e sociais das actividades humanas. Supón a introdución nun medio calquera dunha substancia en cantidade abonda como para xerar algún dano ou desequilibrio. Este desequilibrio pode ser prexudicial para a saúde, a seguridade ou o benestar da poboación, así como para a vida vexetal e animal.

Tipos de Contaminación

Contaminación Atmosférica

Os principais contaminantes proceden de procesos de combustión (transporte, industrias, xeración de enerxía eléctrica), da evaporación de disolventes orgánicos e das emisións de gases que orixinaron o buraco na capa de ozono.

Contaminación das Augas

Provén de verteduras, sobre todo industriais (con presenza de metais e augas con elevada temperatura) e de augas procedentes do saneamento de vilas e cidades. O Plan Nacional de Augas 2007-2015 foi o plan de actuación para intentar solucionar este problema.

Contaminación do Solo

Aparece pola aplicación de fertilizantes químicos (por exemplo, insecticidas) e polas verteduras industriais e urbanas que provocan a desertización e a destrución da capa fértil do solo.

Clasificación da Contaminación en Función do Axente

Contaminación Química:

Significa a introdución de substancias potencialmente perigosas para a saúde e, en xeral, para todos os ámbitos da vida (aire, augas, alimentos).

Contaminación Radioactiva:

Derivada da dispersión destes materiais (como o uranio), utilizados en instalacións médicas, investigación, centrais enerxéticas e nucleares, e probas atómicas.

Contaminación Acústica:

É a contaminación debido ao ruído e ao son excesivos ou molestos causado polas fábricas, os medios de transporte e certas actividades de lecer.

Contaminación Térmica:

Ten lugar no momento en que o proceso vén a modificar a temperatura do medio de forma prexudicial. Por exemplo: debido á vertedura de auga quente nun río, o incremento da temperatura diminúe a solubilidade do osíxeno na auga, polo que pode xerar unha gran mortalidade nos peixes.

Contaminación Electromagnética:

É a producida por equipos electrónicos e instalacións eléctricas.

Contaminación Lumínica:

Producida pola luz artificial difundida no ceo nocturno, procedente das cidades, vehículos e outras infraestruturas nocturnas.

Contaminación Visual:

Prodúcese cando a abundancia, a desorde ou o tipo de elementos da paisaxe a deterioran, alterando a súa estética.

O Cambio Climático Global

É a modificación que sofre o clima co paso do tempo e no ámbito global. Sobre o clima inflúen moitos fenómenos: a órbita da Terra, o tipo e cantidade de insolación, a composición da atmosfera, a disposición dos continentes e as correntes mariñas.

Ao longo da historia do noso planeta estes fenómenos foron variando de forma natural, polo que sempre existiron cambios climáticos. Non obstante, o ser humano é un dos axentes que máis inflúen no cambio climático (acción antrópica). Nos últimos anos, a cantidade e intensidade das accións humanas sobre o planeta son tantas que están a inducir notables transformacións das condicións climáticas a unha gran velocidade.

O Efecto Invernadoiro e o Quecemento Global

A enerxía solar quenta o solo terrestre, que devolve unha parte desa enerxía ao espazo exterior, mentres que o resto é retido polos gases das capas superiores da atmosfera, producindo o seu quecemento. Isto chámase efecto invernadoiro, porque funciona igual que os cristais dun invernadoiro de xardinaría.

O preocupante é que nos últimos tempos, a proporción dos gases que producen este efecto (CO2, metano, CFC...) se elevou enormemente, impedindo que saia ao espazo exterior parte da enerxía que emite a superficie da Terra. Como consecuencia, elévase a temperatura da atmosfera, empezando así un proceso de quecemento global e de cambio climático.

Este quecemento global ten un efecto directo nos océanos. Segundo algunhas fontes, desde o ano 1960, a temperatura media dos océanos aumentou (por exemplo, a do Océano Atlántico aumentou 0.2ºC). Isto, unido ao aumento da temperatura do aire, fai que se orixine o desxeo de grandes placas na zona ártica e antártica, así como o dos glaciares. Fronte a este problema, tómanse medidas como asignar cotas de emisión de gases do efecto invernadoiro (Plan Nacional de Asignación de Emisións 2005-2012).

A Pegada Ecolóxica

É un indicador de sustentabilidade que resume, para cada individuo, cal é a área necesaria para producir os recursos que utiliza e para asimilar os refugallos que xera. O seu obxectivo consiste en avaliar o impacto sobre o planeta dun determinado modo de vida.

Este indicador xorde porque cada ser humano está a gastar máis, polo que globalmente se consome máis recursos e se xeran máis refugallos dos que o planeta pode xerar.