O teatro catalán actual: características básicas da escritura teatral

O teatro: características básicas da escritura teatral actual

A renovación do teatro nos anos 60 e 70

A partir do impulso do teatro nos anos 60, este xénero experimenta nos 70 un gran impulso, que consolida iniciativas e compañías teatrais. Haberá diversidade e pluralidade nas propostas escénicas: desde temas de teatro clásico ata experimentacións de novas linguaxes dramatúrxicas, montaxes multimedia, etc.

En xeral, séntense as influencias dos diversos movementos de vangarda da dramaturxia internacional contemporánea, especialmente a ^europea e a norteamericana. Podemos dicir que o teatro épico de Bertolt Brecht influíu nas obras de Maria Aurèlia Capmany. O teatro do absurdo de Ionesco influíu en autores como Manuel de Pedrolo. O teatro documental ou realista de Peter Weiss terá unha das súas expresións máis intensas en casa nosa con El retaule del flautista de Jordi Teixidor ou as primeiras obras de Josep Maria Benet i Jornet (influído máis polo teatro de Antonio Buero Vallejo).

Happenings, performances e o teatro de grupo

Xa máis cara aos anos 70 atoparemos os happenings e as performances, propostas radicalmente vangardistas que buscan novas formas de expresión e de contidos escénicos. Os protagonistas serán, agora, os directores, a expresión corporal, a imaxe e as técnicas de traballo colectivo. Estas propostas influirán no denominado teatro de rúa e nas montaxes máis vangardistas do teatro de experimentación de compañías como:

• Els Joglars, que seguen unha liña de investigación teatral, con obras caracterizadas pola crítica social, política e relixiosa, como Tètè-deum, Olímpic man, Els virtuosos de Fontainebleau, Columbus ou Lapsus.
• Els Comediants, que fusionan elementos da tradición popular con técnicas diversas, como o uso de máscaras, xigantes e cabezudos, as sombras chinesas ou a acrobacia.
• Dagoll Dagom, que ten experimentado unha evolución constante desde o seu montaxe Antaviana, baseado en contos de Pere Calders, ata o achegamento ao mundo da ópera en obras como El Mikado e Mar i cel.
• La Fura dels Baus, que, en obras como Accions, parten da provocación e o público é centro e parte activa do espectáculo. Representa a parte máis innovadora do teatro de grupo.

Recuperación do texto e novos dramaturgos

A finais dos anos 80, esta situación comeza a cambiar. Estréanse textos de Benet i Jornet e Rodolf Sirera e comezan a aparecer toda unha serie de dramaturgos (Sergi Belbel Lluís-Anton Baulenas...). Esta recuperación do texto tamén se dá en Europa. A palabra revalorízase e impóñense novos modelos. No teatro catalán, esta renovación lévase a cabo, en parte, por Josep M.^a Benet i Jornet, que soubo conectar a súa obra coas novas formas de escritura.

Cómpre mencionar tamén o fenómeno das salas alternativas, que asumiu a responsabilidade de educar e proxectar os novos dramaturgos autóctonos. Esta recuperación do dramaturgo está marcada polo xurdimento dun novo tipo de autor teatral, que se implica plenamente no proceso creativo do espectáculo, moitas veces desdobrándose en intérprete ou director e involucrándose en todo o proceso de produción. Así, temos autores que, ademais de crear o texto, dirixen (Sergi Belbel ou Lluís-Anton Baulenas), e outros que crean texto, dirixen e interpretan (Carles Alberola).

Dentro desta dramaturxia, Lluïsa Cunillé representa un teatro de investigación, que inverte as categorías dramatúrxicas habituais. Entre outras innovacións, renuncia a un diálogo que faga progresar a acción. Trátase dun novo tipo de diálogo fragmentario, repetitivo e aberto, cheo de dúbidas e silencios. Cunillé sitúa máis o conflito no espectador que na fábula, e a tensión aparece nos enigmas sen resolver.

Temáticas e adaptación aos novos formatos

A maioría dos novos autores presentan temáticas de alcance individual (a crise da parella, a incomunicación, a soidade, a enfermidade ou o envellecemento) e de alcance colectivo (a violencia, o racismo ou a marxinalidade). O que máis contribuíu a difundir o teatro catalán foi a capacidade de adaptación a espectáculos. Así, autores como Belbel ou Benet i Jornet tamén escribiron musicais, guións para series de televisión ou comedias, xénero que se mostra cada vez máis apto para transmitir os plantexamentos e as dúbidas da nosa época e no que se poden mesturar rexistros e estilos.