Procesos fonéticos e fonolóxicos do galego: regras de vogais e consoantes

Maxisterio5 nov. 2025Actualizado o 7 nov. 20263,29 KB

Resumo

O documento recolle os principais procesos fonéticos e fonolóxicos do galego, como a disimilación, a asimilación, a aférese, a síncope, a apócope, a prótese, a epéntese, a paragoxe, o rotacismo e a metátese. Inclúe tamén as regras de abertura e pechamento das vogais e/o, con exemplos de palabras en cada caso. Serve para revisar a fonética e a morfoloxía galegas.

Puntos clave

A disimilación afasta o timbre dunha vogal átona por influencia da tónica (menistro, delor).
A asimilación achega o timbre dunha vogal átona á vogal tónica (Curuña por Coruña).
A aférese é a perda dunha vogal etimolóxica ao comezo da palabra (inda, topar, certar).
A síncope é a perda dunha vogal interna, especialmente en posición pretónica (espranza, vran).
A epéntese intercala un iode entre dúas vogais que forman hiato (aiauga, comeraio).
O rotacismo converte en 'r' unha 's' ou 'z' ante consoante sonora (mermo, ergos).
As palabras acabadas en -és e os nomes en -edo, -eo, -eza, -ón, -or e -oso levan vogal semiaberta.

Procesos Fonéticos e Fonolóxicos do Galego

Fenómenos de Modificación Vocálica

Disimilación: Cambiar o timbre dunha vogal átona, afastándoo por influencia da vogal tónica. Ex.: menistro, delor.
Asimilación: Cambiar o timbre dunha vogal átona, achegándoo por influencia da vogal tónica. Ex.: Curuña (por Coruña).
Labialización: Converter en -o- unha vogal en contacto cunha consoante labiodental ou bilabial. Ex.: somana, lovar.

Fenómenos de Adición e Supresión de Sons

Aférese: Perda dunha vogal etimolóxica ao comezo dunha palabra. Ex.: inda, topar, certar.
Síncope: Perda dunha vogal interna, especialmente en posición pretónica. Ex.: espranza, vran, diferenza...
Apócope: Perda dunha vogal ou sílaba etimolóxica ao remate dunha palabra. Ex.: maldá, liberdá...
Prótese: Aparición dunha vogal non etimolóxica ao comezo dunha palabra. Ex.: abidueiro, errenegar...
Epéntese: Intercalación dun iode entre dúas vogais que forman hiato. Ex.: aiauga, comeraio...
Paragoxe: Aparición dunha vogal non etimolóxica ao remate dunha palabra rematada en consoante. Ex.: mullere.

Fenómenos de Cambio Consonántico

Rotacismo: Converter en 'r' unha consoante 's' ou 'z' ante consoante sonora. Ex.: mermo, ergos, en vez de...
Metátese: Cambiar de posición unha consoante dentro dunha palabra. Ex.: probe, burla, nonima, croqueta...

Regras de Abertura e Pechamento Vocálico (E/O)

Casos de Vogais Semiabertas (É, Ó)

As vogais de abertura media que portan un acento diacrítico:

As vogais de abertura media que portan un acento diacrítico: vén, só, póla, présa, óso...
Os nomes das seguintes letras: be, ce, de, gue, te, xe, ceta.
As palabras acabadas en -és. Ex.: coruñés, vigués.
As palabras en que -o- forma ditongo con -u-. Ex.: touro, tesouro.
Os nomes acabados en -edo, -ello, -eo, -eza, -ón, -or, -oso.

Casos de Vogais Semipechadas (E, O)

As vogais de abertura media que non levan acento gráfico ou que seguen regras específicas:

Os substantivos rematados en -el ou -ol e os seus plurais. Ex.: anel, aneis, caracol, caracois...
Os verbos da 2ª e 3ª conxugación con vogal radical -e- ou -o- que presentan alternancia vocálica, nas segundas persoas do presente de indicativo (e formas relacionadas): bebes, bebe, beben, comes, come, comen, serves, serve, serven, foxes, foxe, foxen.
Os nomes das seguintes letras: e, efe, eme, eñe, erre, ese, o.
As formas do tema de perfecto dos verbos ser e ir: fomos, fora, fose, for.
As formas verbais do tema de perfecto regular: collemos, collera, collese, coller.
As formas do infinitivo: coller, collermos... pór, pormos.

Descargar

Preguntas frecuentes

Que é a síncope en galego?

A síncope é a perda dunha vogal interna dunha palabra, especialmente en posición pretónica. O texto cita como exemplos espranza, vran e diferenza.

Que é a epéntese?

A epéntese é a intercalación dun iode entre dúas vogais que forman hiato. Os exemplos do documento son aiauga e comeraio.