O Sistema Canovista: Réxime Político da Restauración en España

O Sistema Canovista: Réxime Político da Restauración

Cánovas era un liberal conservador moi pragmático e posibilista, e deseñou un réxime político que debía asegurar o trono aos Borbóns e evitar as loitas polo poder dos grupos liberais. O sistema canovista baseábase en dous principios indiscutibles:

• A Coroa: que representa a tradición e a autoridade. Garante a orde social vixente, a continuidade e a estabilidade.
• As Cortes: que representan a liberdade e a vontade popular.

Para asegurar estes principios, Cánovas defendeu:

• A monarquía constitucional doutrinaria como forma de Estado e de Goberno.
• A dobre confianza no presidente do Goberno para que puidese desempeñar as tarefas de goberno.
• O establecemento do "turnismo", é dicir, a alternancia ou quenda pacífica e de mutuo acordo entre os dous partidos liberais: o Partido Conservador e o Partido Liberal. Este acordo previo e a necesidade de ter maioría nas Cortes para poder gobernar provocou que, se a maioría non se conseguía de xeito legal, a fabricaban mediante a manipulación dos resultados, mesmo cometendo fraudes electorais e votando en mans dos caciques.
• O transaccionismo en materia de liberdades e dereitos.

Este conxunto de principios e características é o que se coñece como sistema canovista, que estruturou o réxime político da Restauración, o cal estivo vixente entre 1875 e 1923 e abarcou os seguintes reinados:

• Afonso XII
• Rexencia de María Cristina durante a minoría de idade do seu fillo Afonso XIII
• Afonso XIII desde a súa maioría de idade ata a Ditadura de Primo de Rivera.

O Reinado de Afonso XII e a Rexencia de María Cristina

O sistema canovista funcionou sen grandes dificultades. Durante esta etapa realizouse con regularidade a quenda pacífica entre o Partido Conservador, liderado por Antonio Cánovas, e o Partido Liberal, liderado por Sagasta. O marco no que se desenvolveu o sistema foi a Constitución de 1876.

A Constitución de 1876

Afonso XII nomeou xefe de goberno a Cánovas, quen convocou Cortes Constituíntes para redactar a nova Constitución que regulamentaría o sistema da Restauración. O Partido Conservador gañou as eleccións grazas á fraude electoral. As novas Cortes aprobaron a Constitución de 1876, que se caracteriza por:

• Réxime Político: Monarquía constitucional doutrinaria.
• Ideoloxía: Conservadora.
• Soberanía: Compartida entre o Rei e as Cortes, elixidas por sufraxio regulamentado por leis posteriores.
• A división de poderes:
  • a) Executivo: correspondente ao presidente do Goberno, nomeado polo Rei, e aos ministros.
  • b) Lexislativo: compárteno o Rei e as Cortes, que son bicamerais.
  • c) Xudicial: exérceno os Tribunais de Xustiza.
• Confesionalidade do Estado:
  • a) Confesionalmente católico.
  • b) Recoñecemento da liberdade de conciencia e de culto.
• Dereitos e liberdades: Sufraxio, liberdade de prensa, de asociación... recoñéceos de xeito moi xeral, o que necesitaba desenvolvemento mediante leis, o que permitía un tratamento máis liberalizador ou máis restritivo segundo as conveniencias ou o Goberno de quenda.

Prerrogativas do Monarca

O monarca ten numerosas prerrogativas:

• Comparte a soberanía coas Cortes.
• Nomea ao Goberno sen necesidade da aprobación das Cortes.
• Sanciona e promulga as leis.
• Ten potestade para suspender e disolver as Cortes.
• Exerce o mando supremo das forzas armadas e dirixe a política internacional.

As Cortes

As Cortes:

• Son bicamerais, constituídas por:
  • a) Congreso: formado por deputados elixidos por sufraxio.
  • b) Senado: formado por senadores de diferente procedencia.
• Posúen iniciativa legal compartida co Rei.
• Non se especifican as funcións de control do Goberno.

Modelo de Estado

O modelo de Estado é unitario e centralista, o que levará a:

• a) A abolición dos privilexios vascos mediante o Decreto de 1876. Dous anos despois, o Goberno subscribiu concertos económicos: fixación dunha cota para a recadación de impostos.
• b) O control dos concellos polo Goberno: os alcaldes das capitais de provincia e das principais cidades son designados polo Goberno.