O Sexenio Democrático e a Primeira República en España (1868-74)

O Sexenio Democrático (1868-1874)

Causas e Goberno Provisional (1868)

Entre 1868 e 1875 desenvólvese o Sexenio Democrático. A Insurrección Revolucionaria (I.R.) de 1868 ten as súas raíces no descontento popular xerado pola crise económica de 1866, que provocou un aumento do paro e unha subida dos prezos. A isto súmase a oposición ao monopolio do poder exercido polos moderados e a Unión Liberal.

Tras a revolución, fórmase un Goberno Provisional presidido polo Xeneral Serrano. Este goberno convocou Cortes Constituíntes que elaboraron unha nova Constitución en 1869.

A Constitución de 1869

A Constitución de 1869 recuperaba a soberanía nacional, incorporaba o sufraxio universal masculino, implantaba amplos dereitos e liberdades, establecía a separación entre Igrexa e Estado e definía a monarquía constitucional como forma de Estado. As Cortes nomearon a Serrano como rexente (presidente do poder executivo) e a Prim como xefe de goberno, quen se encargou da busca dun rei democrático.

A Monarquía de Amadeo I (1870-1873)

A elección recaeu en Amadeo de Savoia (1870-1873), quen pretendeu ser un rei democrático co apoio de progresistas, unionistas e demócratas. Porén, non contaba coa simpatía popular, que non aceptaba a súa lexitimidade. Tivo que facer fronte a unha forte oposición dos moderados e parte da Igrexa (agrupados no Partido Alfonsino, partidario da restauración borbónica en Afonso XII). Os carlistas aproveitaron a inestabilidade para proclamar rei a Carlos VII, iniciando a Terceira Guerra Carlista (1872-1876). Ademais, persistía a Guerra de Cuba (1868-1878), un conflito pola independencia da illa. Ante a cantidade de problemas e a falta de apoios, Amadeo I renunciou á Coroa española e volveu ao seu país.

A Primeira República Española (1873-1874)

Despois da abdicación de Amadeo de Savoia, as Cortes, ante a presión popular e a forza dos republicanos, proclamaron a Primeira República con Estanislao Figueras como presidente (febreiro de 1873). En menos de dous anos (en realidade, en 11 meses) sucedéronse catro presidentes:

• Estanislao Figueras
• Francisco Pi y Margall
• Nicolás Salmerón
• Emilio Castelar

A República enfrontouse á insurrección cantonal, á Guerra de Cuba, á Terceira Guerra Carlista e á conspiración monárquica. En xaneiro de 1874, o golpe de Estado do xeneral Pavía disolveu as Cortes e entregoulle o poder ao xeneral Serrano, quen gobernou de forma autoritaria, afundindo a experiencia republicana. En decembro de 1874, o pronunciamento de Martínez Campos en Sagunto proclamou rei a Afonso XII, iniciando a Restauración borbónica.

Cronoloxía e Conceptos Clave do Século XIX

Principais Acontecementos

• 1808-1814: Guerra da Independencia
• 1812: Primeira Constitución Española (Cádiz)
• 1820: Primeira Onda Revolucionaria Liberal
• 1820-1823: Trienio Liberal
• 1821-1829: Independencia de Grecia (recoñecida en 1830)
• 1825: Fin da Guerra Colonial (perda da maioría das colonias americanas)
• 1830: Segunda Onda Revolucionaria
• 1830: Aprobación da Pragmática Sanción (derrogando a Lei Sálica)
• 1831: Independencia de Bélxica
• 1836-1837: Desamortización de Mendizábal
• 1844: Creación da Garda Civil
• 1845: Constitución de 1845
• 1845: Lei Educativa Pidal
• 1845: Reforma Fiscal Mon-Santillán
• 1868: Revolución Gloriosa
• 1873-1874: Primeira República Española
• 1875: Inicio da Restauración Borbónica (Afonso XII)
• 1898: Guerra de Cuba e perda das últimas colonias (Cuba, Porto Rico, Filipinas)

Definicións Políticas Fundamentais

Democracia

Sistema político onde a soberanía reside no pobo, que a exerce directamente ou por medio dos seus representantes, nos que o goberno é elixido por eleccións.

Masonería

Asociación secreta, historicamente asociada ao liberalismo e ás veces ao nacionalismo, organizada en loxias e de carácter internacional.

Pronunciamento

Revolta ou conspiración cívico-militar, característica da España do século XIX, a favor do liberalismo ou doutras opcións políticas, coa intención de provocar cambios no goberno.

Guerra de Guerrillas

Estratexia militar na que pequenos grupos de combatentes utilizan ataques móbiles e rápidos contra un inimigo maior, co obxectivo de desgastalo ou evitalo, máis que vencelo en batalla campal.

Afrancesados

Españois que aceptaron e colaboraron coa nova dinastía imposta por Napoleón en 1808 (Xosé I Bonaparte), considerando que as súas medidas eran beneficiosas para os intereses de España.

Carlismo

Movemento político español tradicionalista e monárquico absolutista, que xorde como oposición ao liberalismo. Apoiaba as pretensións ao trono de Carlos María Isidro de Borbón, irmán de Fernando VII, en lugar da filla deste, Isabel II, que foi entronizada en 1833.

Desamortización

Proceso histórico, económico e social polo que se liberalizaron os bens chamados de "Mans Mortas" (propiedades da Igrexa, concellos ou nobreza) que non podían ser vendidos (enaxenados) por estar vinculados a unha liñaxe ou institución. O obxectivo era poñelos no mercado.

Nacionalismo

Ideoloxía que exalta a identidade colectiva dunha nación fronte ao individuo (individualismo) ou outras nacións, defendendo os seus intereses e a súa unidade.

Unión Liberal

Partido político español da segunda metade do século XIX, fundado por O'Donnell en 1854. Xurdiu como fusión de sectores moderados e progresistas co obxectivo de establecer un goberno centrista.

Turnismo

Sistema político da Restauración Borbónica (desde 1875) baseado nun acordo tácito polo cal o goberno de España se alternaba pacificamente entre os dous grandes partidos dinásticos: o Conservador e o Liberal (herdeiros de moderados e progresistas).

Caciquismo

Sistema de control político e social baseado na influencia de persoas con poder local (os caciques), que manipulaban as eleccións e as decisións políticas a favor dos seus intereses ou dos partidos do turnismo.

República

Sistema de goberno no que non existe rei e no que o xefe do Estado é elixido democraticamente (ou non), normalmente por un período determinado.

Análises Históricas

Comentario: Mapa do Congreso de Viena (1815)

O mapa que se nos presenta representa o continente europeo, desde a Península Ibérica ata o leste do continente, observándose parte da Península Escandinava ao norte e estando delimitado ao sur polo Mar Mediterráneo e parte do continente africano. Trátase dun mapa político cualitativo no que se representa a remodelación do continente europeo despois da caída do Imperio Napoleónico. Neste mapa amósase unha lenda que, a través das cores, indica as diferentes entidades políticas e xeográficas. As franxas amarelas sinalan os territorios que foron novas adquisicións para algunhas potencias. O mapa representa a reorganización territorial de Europa tras o exilio de Napoleón e a volta de Francia ás fronteiras anteriores a 1792, acordada no Congreso de Viena (1814-1815). Logo desta remodelación, producíronse diversas revolucións liberais nas décadas seguintes, contra as que a Santa Alianza (alianza militar das potencias absolutistas) interveu para manter a orde establecida e evitar conflitos que afectasen aos gobernos restaurados.

Comentario: Constitución de Cádiz (1812)

O texto que se nos presenta contén varios artigos da Constitución de Cádiz, que foi promulgada o 19 de marzo de 1812, tras ser redactada polos deputados das Cortes Constituíntes reunidas en Cádiz. Trátase dun texto xurídico fundamental, publicado coa finalidade de establecer un novo marco político liberal para España e limitar o poder absoluto do monarca.

Pasando ao contexto histórico, debido ao temor ao contaxio das ideas da Revolución Francesa, o rei de España, Carlos IV, uniuse inicialmente á coalición internacional que loitaba contra Francia. A pesar disto, as tropas españolas foron vencidas polo exército francés. Esta derrota provocou un cambio de estratexia, e o primeiro ministro de Carlos IV, Manuel Godoy, optou por unha alianza con Napoleón para enfrontarse a Inglaterra, o que levou á invasión francesa da Península en 1808.

Continuando coa análise do texto constitucional (aínda que os artigos específicos non se proporcionan na solicitude orixinal, coméntase a súa natureza xeral): A Constitución de 1812 establecía principios revolucionarios para a época en España. No seu artigo 1, definía a Nación española como a reunión de todos os españois de ambos os hemisferios, incluíndo tanto os habitantes da Península como os das colonias en América e Asia. A idea á que se alude é o recoñecemento dunha cidadanía ampla e a unidade da nación.

A modo de conclusión, cómpre dicir que as abdicacións de Baiona (1808), onde Carlos IV e Fernando VII cederon o trono a Napoleón, deixaron un baleiro de poder. Ante a invasión francesa, formáronse Xuntas locais e provinciais, culminando na convocatoria das Cortes de Cádiz en 1810, único territorio relevante non ocupado polos franceses. Alí, representantes de toda España, con predominio de ideas liberais, aprobaron a Constitución de 1812. Esta establecía a soberanía nacional, a división de poderes (lexislativo nas Cortes co rei, executivo no rei, xudicial nos tribunais), o sufraxio universal masculino indirecto e recoñecía importantes dereitos individuais. Ademais, as Cortes aprobaron leis que abolían institucións do Antigo Réxime como os señoríos xurisdicionais, os gremios e a Inquisición. Porén, no ano 1814, coa volta ao poder de Fernando VII, esta Constitución foi derrogada e restaurouse o absolutismo.