Os Sentidos Humanos: Percepción, Funcionamento e Coidado

Percepción Sensorial: Estímulos e Sensacións

Cando soa unha música ou se acende unha luz, o teu corpo nótao. Un estímulo é calquera cambio na túa contorna que poidas percibir.

Pero como o percibe o teu corpo? A través de miles de estruturas nerviosas chamadas receptores sensoriais, que se activan cando perciben os cambios.

Os receptores sensoriais localízanse nos órganos dos sentidos: lingua, pel, oídos, fosas nasais e ollos. Algúns órganos, como a pel, teñen receptores para máis dun estímulo. Considéranse cinco sentidos: gusto, tacto, oído, olfacto e vista. A eles engádese o equilibrio, localizado no oído interno.

Os receptores envían a información ao cerebro, que é o órgano encargado de integrala e elaborar a sensación correspondente.

As sensacións son produto da interpretación que fai o teu cerebro da información que lle chega desde os órganos dos sentidos.

Tipos de Receptores Sensoriais

Quimiorreceptores

Localización: lingua e nariz. Estímulo: substancias químicas.

Termorreceptores

Localización: pel e mucosas. Estímulo: cambios de temperatura.

Mecanorreceptores

Localización: oídos e pel. Estímulo: presión, vibración.

Nocirreceptores

Localización: pel e mucosas. Estímulo: dor.

Fotorreceptores

Localización: ollos. Estímulo: luz.

A Pel e o Sentido do Tacto

A túa pel cumpre moitas funcións para protexerte e comunicarte co exterior, xa que che proporciona o sentido do tacto, ademais de axudarche a regular a temperatura corporal e o equilibrio de certas substancias químicas.

Capas da Pel

Epiderme: é a capa máis externa e está recuberta dun estrato córneo de células mortas que se van desprendendo como escamas.

Derme: é a capa máis interna, formada por numerosas capas de células vivas, xunto con vasos sanguíneos, glándulas de sebo e de suor, folículos pilosos e gran cantidade de receptores sensoriais.

A Lingua e o Sentido do Gusto

Onde reside o gusto?

O sentido do gusto reside nas papilas gustativas, que son uns «vultiños» que hai na lingua, o padal e a gorxa.

Que son as papilas?

As papilas teñen diversos tipos e formas, pero todas posúen botóns gustativos que se abren en poros, con quimiorreceptores (células gustativas) no seu interior.

Como se percibe o sabor?

Os quimiorreceptores das papilas perciben e informannos do sabor das substancias químicas só se están disoltas.

Cantos sabores percibimos?

A lingua identifica sabores básicos: doce, amargo, salgado, ácido e umami. As outras sensacións de «sabor» ofréceas o olfacto: os olores representan, como mínimo, o 70% do sabor.

As Fosas Nasais e o Sentido do Olfacto

Onde reside o olfacto?

O sentido do olfacto localízase na parte superior das fosas nasais, onde hai unha membrana, chamada pituitaria amarela, repleta de quimiorreceptores (entre 20 e 30 millóns de células olfactivas).

Que órgano interpreta os olores?

Os quimiorreceptores detectan substancias volátiles no aire e transforman esa información química nun sinal nervioso que viaxa ata o cerebro mediante o nervio olfactivo. É o cerebro o que interpreta a información e che di a que ule.

Como coidar o gusto e o olfacto?

• Lava os dentes e a lingua cun cepillo e pasta dentífrica.
• Non consumas alimentos que estean moi fríos, nin tampouco moi quentes.
• Emprega un pano limpo para asoar o nariz.
• Mantén as fosas nasais sempre limpas. Os bafos, os lavados nasais e a humidificación do aire axudaranche a despexar o nariz.
• Convén que respires polo nariz para que o aire se quente antes de chegar aos teus pulmóns; así previrás os arrefriados.

Estrutura do Ollo: Externa e Interna

Cada ollo é un globo ocular aloxado na cunca ou cavidade ocular dentro do cranio. Exteriormente leva varias estruturas que o protexen: cellas, pálpebras e pestanas. O sistema lacrimal, integrado por glándulas e condutos, mantén húmida a córnea.

Interiormente está formado por tres capas principais: esclerótica, coroide e retina.

Capas Principais do Ollo

Esclerótica: É a capa máis externa. A parte frontal é transparente e chámase córnea; cara aos lados e o fondo é de cor branca e opaca. A esta capa únense os músculos oculares, que moven o ollo en todas as direccións.

Coroide: É a capa intermedia e ten numerosos vasos sanguíneos que levan nutrientes e osíxeno ao ollo. Na parte anterior, baixo a córnea, está o iris, a parte coloreada, cun orificio central ou pupila; ao iris únense os músculos que abren e pechan a pupila.

Retina: É a capa máis interna, moi delicada, que tapiza o interior do ollo. Contén os fotorreceptores que captan a luz e que converxen no nervio óptico. A zona da retina onde xorde o nervio óptico chámase punto cego; aí non hai receptores.

Como percibimos obxectos e cores?

Podes percibir os obxectos e as cores porque tes células fotorreceptoras na retina. Estas son de dous tipos:

Tipos de Fotorreceptores

Conos: perciben as cores e estimúlanse cando reciben luz de tres lonxitudes de onda diferentes (azul, verde e vermella). A información sumada e combinada desas tres cores permítenos identificar millóns de cores distintas. O lugar da retina con máis conos chámase fóvea.

Bastóns: estimúlanse con moi pouca luz (permiten ver na penumbra), pero non distinguen as cores.

O Funcionamento da Visión

1. Os raios de luz inciden nos obxectos e son reflectidos por eles.
2. A luz reflectida pasa pola córnea, que refracta un pouco os raios, e entra a través da pupila.
3. Os raios luminosos crúzanse ao pasar polo cristalino, de modo que na retina se forma a imaxe invertida do obxecto.
4. A información viaxa desde a retina ao cerebro polo nervio óptico e o cerebro interpreta os sinais que recibe e xera a imaxe correcta.

Para que os raios de luz incidan exactamente na retina, o teu cristalino cambia lixeiramente de forma: aplánase para enfocar obxectos afastados e arredóndase para os próximos. Este fenómeno chámase acomodación.

O Proceso da Audición

O oído é o órgano que che serve para oír e manterte en equilibrio. Ten tres partes:

Partes do Oído

Oído externo: formado pola orella xunto coa canle auditiva que lle segue, ata o tímpano, que é unha membrana elástica.

Oído medio: cámara oca que contén os tres ósos máis pequenos do teu corpo, os osículos ou cadea de ósos do oído (martelo, bigornia e estribo), e que se comunica coa farinxe mediante a trompa de Eustaquio.

Oído interno: consiste nunha serie de cámaras, canles semicirculares e unha estrutura en forma de caracol (cóclea) cheas de líquido.

Pasos da Audición

1. O pavillón auricular capta os sons do medio exterior e diríxeos ata o tímpano a través da canle auditiva.
2. O tímpano vibra ao recibir as ondas sonoras e transmite a vibración aos osículos, que a amplifican e a transfiren ao oído interno.
3. As vibracións chegan á cóclea e moven o líquido interior. Ese movemento cáptano as células ciliadas, que o transforman en impulsos nerviosos.
4. Os impulsos nerviosos viaxan polo nervio auditivo ata chegar ao encéfalo, que integra a información e che di o que estás oíndo.

O Oído Interno e o Equilibrio

O sentido do equilibrio reside no oído interno. Hai dous tipos de equilibrio:

Tipos de Equilibrio

O equilibrio estático informa sobre os cambios de posición da cabeza (recta, inclinada) e reside no utrículo e no sáculo do vestíbulo óseo.

O equilibrio dinámico informa sobre as rotacións e os xiros e percíbese nas tres canles semicirculares, orientadas en tres direccións do espazo.

Estas estruturas están cheas dun xel, cuxo movemento é captado polos cilios das células sensoriais (mecanorreceptores), que o transmiten en impulsos nerviosos que chegan ata o encéfalo a través do nervio auditivo.