Segunda República: Bienio Negro e Fronte Popular (1933-1936)
O Bienio Negro (1933-1936)
O partido máis votado nas eleccións de 1933 foi a CEDA (Confederación Española de Derechas Autónomas) de Gil Robles, un partido de dereitas, católico e antirrepublicano. Non obstante, precisou dos votos do Partido Radical de Lerroux para formar goberno. A CEDA apoiou o goberno radical desde o Parlamento.
Lerroux viuse así obrigado a iniciar unha política de rectificación das reformas do bienio anterior, polo que paralizou moitas das medidas iniciadas:
- Paralización da reforma agraria, coa consecuente expulsión das terras que ocuparan miles de xornaleiros.
- Paralización da reforma militar.
- Conciliación coa Igrexa católica.
- Paralización das reformas educativas.
- Enfrontamento cos nacionalismos periféricos (freo ao proxecto de Estatuto de Autonomía vasco).
Nun contexto de crise económica internacional e de auxe dos extremismos en Europa (co ascenso de Hitler en Alemaña en 1933 e a consolidación da ditadura de Stalin na URSS), a loita política radicalizouse en España. O país polarizouse entre as dereitas e as esquerdas:
- En outubro de 1934 convocouse unha folga xeral que derivou na Revolución de Asturias, a cal foi duramente reprimida polo goberno.
- O descontento social e os escándalos de corrupción no Partido Radical (como o do estraperlo) provocaron a convocatoria de eleccións para febreiro de 1936.
Estas eleccións foron gañadas pola coalición de esquerda: a Fronte Popular.
A Fronte Popular (Febreiro 1936)
A Fronte Popular foi un pacto electoral asinado en xaneiro de 1936 que agrupaba a todas as forzas de esquerda (republicanos, socialistas, comunistas, etc.).
A coalición dos grupos de dereita (CEDA e Renovación Española, principalmente) acudiu ás eleccións cun programa baseado no medo á revolución social. A Falange Española e o PNV presentáronse pola súa conta.
A vitoria foi para a Fronte Popular, que baseou o seu triunfo nas cidades e nas provincias do sur e da periferia. A dereita triunfou no norte e no interior do país.
Tras as eleccións, Manuel Azaña foi nomeado Presidente da República. Formouse un goberno integrado exclusivamente por republicanos de esquerda, sen a participación directa do PSOE nin do PCE. Así, o novo goberno nacía cun apoio parlamentario amplo pero cunha base executiva máis reducida e certa debilidade inicial.
O novo gabinete iniciou rapidamente a acción reformista prometida:
- Ampla amnistía para todos os represaliados políticos, especialmente os da Revolución de Outubro de 1934.
- Restablecemento do Estatuto de Autonomía de Cataluña.
- Impulso á tramitación de novos estatutos de autonomía (como o galego, que foi aprobado en plebiscito en xuño de 1936, e o vasco).
- Afastamento de Madrid dos xenerais máis sospeitosos de golpismo (como Franco, Mola ou Goded).
- Reactivación da reforma agraria.
Este clima de crecente polarización política e social, xunto coa conspiración dun sector do exército, desembocou no golpe de Estado de xullo de 1936 e o inicio da Guerra Civil Española.