O Réxime Franquista: Instauración e Institucións Clave

Instauración e Institucionalización do Réxime Franquista

O triunfo do bando sublevado na Guerra Civil permitiu a instauración da ditadura de Franco, quen, xa durante o último ano da guerra, levou a cabo un intenso labor lexislativo que anulou a obra republicana e estableceu os fundamentos ideolóxicos que marcarían a súa política interior, así como as institucións para levala a cabo.

Principios Ideolóxicos do Estado Franquista

Os principios máis destacados que marcaron a ideoloxía (Doc.1) do Estado totalitario foron tres:

• Nacional-catolicismo: O Estado declarouse confesional e suprimiu toda a lexislación laica da República. "...paladinaxe dunha fe..."
• Nacional-sindicalismo: A Falanxe proporcionoulle ao franquismo os seus fundamentos: antiliberal ("irresponsabilidade política dos partidos liberais..."), antimarxista ("...ameazadas polos principios roxo-comunistas."), e antidemocrático ("...que orienta o pobo sinalándolle o camiño..."), inspirados no fascismo italiano sobre a organización do Estado corporativo, controlado por un partido e un sindicato únicos. Así, o único partido autorizado era o "Movemento Nacional" ("...a unidade da nosa Cruzada...") e un sindicato único.
• Nacional-patriotismo: Como achega da ideoloxía militar, aparece a visión unitarista e tradicionalista de España. A defensa da integridade da patria era o obxectivo prioritario do goberno ("Hai que soldar ao pobo... hai que unir medio século de separacións..."); o seu lema era "Unha, Grande e Libre".

Principais Institucións e Leis Fundamentais do Franquismo

As principais institucións do franquismo foron, por un lado, o propio Franco, que acumulaba todo o poder, pois correspondíanlle a Xefatura do Estado, a Xefatura do Goberno, a Xefatura dos Exércitos (Xeneralísimo) e a Xefatura do partido (Caudillo); e por outro, unha serie de organismos como o Consello de Ministros, a Secretaría Xeral do Movemento, as Cortes, a Xunta de Defensa Nacional, etc., e unha serie de Leis Fundamentais que se foron elaborando unha vez rematada a guerra, que lle ían dando forma á ideoloxía do réxime e que o sustentaban, xa que non houbo nada semellante a unha Constitución. Entre elas cabe destacar as seguintes:

Lei sobre a Unidade Sindical (1940)

(Doc.2) Esta lei establecía o sindicato vertical ou sindicato único, a CNS (Central Nacional Sindicalista), controlado por membros da Falanxe e sometido ao partido único, e que encadraba a patróns e obreiros. Esta lei complementaba unha das Leis Fundamentais: o "Fuero del Trabajo", que regulamentaba o mundo laboral.

Lei Constitutiva das Cortes (1942)

(Doc.3) Creaba as novas Cortes orgánicas, que eran o órgano de participación do pobo español nas tarefas do Estado, e a súa función era elaborar e aprobar as leis, aínda que en realidade a iniciativa legal residía na figura de Franco ("Continuando na Xefatura do Estado a suprema potestade de ditar normas xurídicas (...) da sanción que corresponde ao Xefe de Estado"). Establecíase unha única cámara, cuxos membros tiñan dereito a formar parte dela polo seu título.

Fuero de los Españoles (1945)

(Doc.4) Pretendía ser unha declaración de dereitos, pero estes dereitos non só non estaban garantidos na práctica, senón que as forzas do réxime atentaban contra eles impunemente: ("...respecto á dignidade, a integridade e a liberdade da persoa humana..."), ("...ninguén será molestado polas súas crenzas relixiosas..."), ("...expresar libremente as súas ideas mentres non atenten contra os principios fundamentais do Estado"). Tamén recollía esta lei unha serie de deberes: "...servizo fiel á Patria, lealdade ao Xefe do Estado e obediencia ás leis...".

Outras leis a destacar serían a Lei de Sucesión, na que se prevía unha monarquía como sucesión ao franquismo; a Lei de Principios do Movemento Nacional e a Lei Orgánica do Estado, que era coma unha recapitulación de todas as Leis Fundamentais anteriores, pero que seguía sen garantir o verdadeiro Estado de dereito.

Apoios e Conspiracións contra o Franquismo

O franquismo buscou apoios (Doc.5) para irse consolidando e atopounos na Igrexa, xa que Franco declarou o Estado confesional e suprimiu a lexislación laica da República; no Exército, xa que Franco permitíalles ocupar os altos cargos das principais institucións; e no Movemento Nacional, o partido único, xa que os seus principais dirixentes, membros da Falanxe, ocupaban tamén moitos altos cargos ("...nunha camarilla recrutada entre os máis fieis...").

Nos anos posteriores á posguerra, houbo varias conspiracións contra Franco por parte do Exército, tanto pola aproximación do réxime a posturas fascistas como pola corrupción; e tamén por parte dalgúns membros da Igrexa, certos sectores do franquismo e unha parte da aristocracia.