Resumo da Historia Contemporánea de España

Guerra de Independencia

Carlos IV declarou a guerra a Francia en 1793-95. España aliouse con Napoleón no Tratado de Fontainebleau (1807) grazas a Godoy, permitindo o paso das tropas francesas cara a Portugal. En 1808 produciuse o Motín de Aranjuez, que forzou a dimisión de Godoy e o ascenso ao trono de Fernando VII (fillo de Carlos IV). Napoleón impuxo o seu irmán Xosé Bonaparte como rei de España (Xosé I), o que desencadeou unha rebelión popular en Madrid e noutras cidades.

A partir de 1812, a guerra cambiou debido ao movemento de tropas de Napoleón. A axuda das tropas británicas, dirixidas por Wellington, propiciou a sinatura do Tratado de Valençay en 1813, mediante o cal Fernando VII recuperou a Coroa.

As Cortes en Cádiz

En 1810, a Xunta Central Suprema convocou unha reunión de Cortes en Cádiz. Formáronse dous grupos de deputados: liberais e absolutistas. Promulgaron numerosos decretos e leis que impulsaron unha importante reforma social e política:

• Abolíronse os dereitos feudais, a Inquisición, a Mesta, os gremios e a tortura.
• Proclamouse a liberdade de pensamento e de traballo.
• Estableceuse a igualdade de todos os españois ante a lei e os impostos.

Constitución de 1812

Aprobada o 19 de marzo de 1812, día de San Xosé (de aí o alcume de "A Pepa"), recollía os principios fundamentais do liberalismo político: soberanía nacional, división de poderes, sufraxio universal masculino e unha ampla declaración de dereitos.

Reinado de Fernando VII (o Desexado)

Fernando VII regresou a España en 1814 e publicou un decreto que restauraba o absolutismo. O seu reinado divídese en tres etapas:

• Sexenio Absolutista: Suprimíronse a Constitución de 1812 e as Cortes de Cádiz. Producíronse pronunciamentos militares liberais (como o de Porlier).
• Trienio Liberal: Riego logrou que Fernando VII aceptase a Constitución de 1812 e creou a Milicia Nacional para a súa defensa. Porén, Fernando VII solicitou axuda á Santa Alianza, que permitiu o retorno do absolutismo.
• Década Ominosa: Endurecéronse as medidas absolutistas. Surgiron problemas dinásticos debido á falta de descendencia de Fernando VII, o que xerou as guerras carlistas tras a súa morte.

Independencia da América Hispana

• Causas:
  • Difusión das ideas ilustradas e dos principios de liberdade e igualdade.
  • Descontento da burguesía crioula.
  • As Xuntas formadas durante a Guerra de Independencia española actuaron de forma autónoma.
• Destacaron figuras como Simón Bolívar en Venezuela e San Martín na Arxentina.

Reinado de Isabel II (1833-1868)

Este período abarca dende a morte de Fernando VII ata a Revolución Gloriosa, que expulsou os Borbóns de España. As etapas foron:

• Rexencia de María Cristina: Iniciada pola nai de Isabel, xa que esta era menor de idade. Seguiuna a rexencia do xeneral Espartero durante tres anos.
• Rexencia de Espartero: Período liberal liderado por Espartero, marcado por numerosas reformas.
• Década Moderada: Os últimos 12 anos do reinado de Isabel II, caracterizados pola alternancia no goberno entre moderados e a Unión Liberal. Houbo varias guerras carlistas, promulgouse a lei de ferrocarrís e diversas constitucións.

Guerras Carlistas

Antes de morrer, Fernando VII anulou a Lei Sálica, que impedía reinar ás mulleres, para que a súa filla Isabel puidese acceder ao trono. Os absolutistas, que non recoñeceron a Isabel (con só 3 anos), apoiaron a Carlos María Isidro, mentres que os liberais apoiaron a Isabel, dando lugar á Primeira Guerra Carlista.

• Destacados:
  • Carlistas: Cabrera, Maroto…
  • Liberais: Espartero, Spoz…

A Segunda Guerra Carlista tivo lugar en Cataluña e a terceira rematou en 1866.

Sexenio Democrático (1868-1874)

• Revolución de 1868: Liderada por Prim, Serrano e Topete, comezou en Cádiz e estendeuse, forzando o exilio de Isabel II. Formouse un goberno provisional presidido por Serrano, que introduciu reformas como o sufraxio universal masculino, a reforma do ensino e a ampliación dos dereitos fundamentais (imprenta, reunión). Aprobouse a Constitución de 1869, de carácter democrático.
• Monarquía Democrática: Elixiuse a Amadeo de Saboia como monarca. Os moderados, os carlistas e a Igrexa opuxéronse a Amadeo. A Segunda Guerra Carlista e a insurrección en Cuba provocaron a súa renuncia.
• Primeira República: Tras a abdicación do rei, as Cortes proclamaron a República, pero tivo escaso apoio. A República tivo catro presidentes (Figueras, Pi i Margall, Salmerón e Castelar). O golpe de Estado do xeneral Pavía en 1874 disolveu as Cortes, e Serrano, que asumiu o poder, fracasou no intento de manter a República.

Restauración Borbónica

En 1874, o xeneral Martínez Campos proclamou rei a Afonso de Borbón, dando inicio á Restauración monárquica. Destacou Cánovas del Castillo, artífice dun sistema parlamentario liberal con dous partidos principais que defendían a monarquía, a propiedade privada e a Constitución:

• Partido Conservador de Cánovas: Defendía a Igrexa, a orde social e o inmobilismo político.
• Partido Liberal de Sagasta: Representaba unha postura máis reformista, laica e social.

En 1876 aprobouse unha nova Constitución de carácter moderado, e os conservadores e liberais acordaron a alternancia pacífica no poder.

Reforma Agraria Liberal

Conjunto de reformas implementadas en España a partir de 1836 co obxectivo de:

• Eliminar a gran cantidade de terra amortizada.
• Incrementar a poboación agrícola.
• Consolidar a propiedade privada.

Industrialización Española

A industrialización non se distribuíu uniformemente polo territorio. Os sectores máis relevantes foron a industria téxtil algodoñeira en Cataluña e a siderurxia vasca.

• Construción do ferrocarril: O Estado facilitou a construción de ferrocarrís por parte de empresas privadas. Porén, a rápida expansión limitou a industrialización a través deste medio. A pesar diso, mellorouse a rede de transportes española.

Vocabulario

• Pronunciamento militar: Alzamento militar liderado polo xefe do exército ou outro caudillo co obxectivo de derrocar un goberno.
• Xunta: Órgano de poder xurdido por iniciativa popular durante a Guerra de Independencia española, como resposta á non aceptación do novo monarca.
• Lei Sálica: Lei que prohibe reinar a unha muller, agás en ausencia de fillos, irmáns ou sobriños do monarca anterior.
• Morgado: Institución que impedía a venda do patrimonio familiar, obrigando a transmitilo intacto ao primoxénito.
• Pragmática Sanción: Lei de ordenación xurídica promulgada por Fernando VII que derrogaba a Lei Sálica.
• Caciquismo: Influencia exercida por determinadas familias sobre a poboación para manipular o nomeamento de candidatos e os resultados electorais.
• Camarillismo: Conxunto de persoas que inflúen secretamente nos asuntos de Estado ou nas decisións de autoridades superiores.
• Cantonalismo: Movemento ocorrido durante a Primeira República española que propugnaba a división do Estado en territorios con autonomía case independente.