A Restauración Borbónica en España (1876-1898)

O dominio do Partido Conservador (1876-1881)

A presidencia de Cánovas é coñecida como a Ditadura Canovista. O seu obxectivo era conseguir a consolidación da monarquía restaurada e construír un sistema político de orde, autoritario e moi centralizado. O recorte de liberdades ou a censura na prensa, sobre todo a republicana, trataron de silenciar as protestas, e a liberdade de reunión quedou regulada. A lei electoral de 1878 reduciu o censo de votantes a homes maiores de 25 anos e contribuíntes. Nesta etapa concluíronse conflitos pendentes desde o sexenio:

• O conflito carlista terminou coa derrota de Carlos VII e a abolición dos foros. Entrou en decadencia.
• A guerra cubana acabou coa sinatura da Paz de Zanjón (1878). Pero Cuba mantivo o seu status colonial; o problema rexurdiu en 1880 e, de forma definitiva, en 1895.

A consolidación do sistema (1881-1885)

Afonso XII opta pola alternancia. A chegada ao goberno do Partido Liberal de Sagasta en febreiro supuxo a posta en práctica de dereitos e liberdades aprobados durante o sexenio e que os conservadores quitaran. Aprobáronse medidas librecambistas, reorganizouse o exército e modernizouse o recrutamento, ampliouse a base electoral, melloráronse as finanzas de concellos e deputacións, e concédese liberdade de prensa. O goberno de Sagasta finalizou en 1883 por unha sublevación militar republicana que fracasou. A última etapa do reinado de Afonso XII deu o goberno a Cánovas. O rei morría en 1885 e abríase un novo período, o da rexencia da súa viúva, María Cristina. O falecemento do monarca puxo en perigo o sistema da Restauración. Para evitar o regreso de Isabel II ao trono, chegouse a un acordo de alternancia pacífica no poder, o Pacto do Pardo, polo que Cánovas cedía o goberno ao Partido Liberal.

O "goberno longo" liberal (1885-1890)

O goberno longo de Sagasta foi o de maior duración da Restauración. Unha serie de reformas de carácter liberal:

• Lei de asociación: regulaba o dereito de asociación recollido na constitución de 1876 e legalizou os sindicatos obreiros.
• Lei do xurado: favoreceu a liberdade de prensa ao suprimir a censura.
• Lei de sufraxio universal: permitiu integrar no sistema aos republicanos de Castela. Mantívose a fraude electoral.
• O Código Civil e a lei de procedemento administrativo melloraron o funcionamento do Estado liberal.
• A reforma do exército pretendía modernizar as forzas armadas.

A crise de fin de século (1890-1898)

Sagasta tivo que abandonar o goberno e durante esta década consolidouse o sistema, pois as reformas lexislativas dos liberais foron respectadas polos conservadores. Francisco Silvela, conservador, intentou unha rexeneración da vida política española e acabar coas prácticas corruptas, pero fracasou. Tras o asasinato de Cánovas e o desastre de 1898 abriuse camiño o rexeneracionismo de Silvela. José Martí, heroe da independencia cubana, creou o Partido Revolucionario Cubano, e José Rizal, a Liga Filipina. Ambos opoñíanse á presenza española nos seus territorios. A nova sublevación cubana deu lugar ao inicio doutra guerra que acabou coa independencia. Tras o asasinato de Cánovas, Sagasta tomou o relevo, pero a intervención estadounidense xa facía imposible a volta atrás. Como fondo da política, o debate proteccionismo-librecambismo enfrontou a industrias catalás e vascas cos partidarios da liberdade de comercio. A situación das colonias, a cuestión social e o auxe dos rexionalismos convertidos en nacionalismos desataron a crise de 1898.