Primeira República Española: Historia, Crises e Fin
Primeira República: República Federal
As Cortes, nas que se depositaba a soberanía en ausencia de monarca, decidiron someter a votación a proclamación dunha república, que foi aprobada o 11 de febreiro de 1873. Naceu, pois, a República con grandes problemas.
Os seus únicos partidarios eran os republicanos, representados nas Cortes polos deputados do Partido Demócrata Republicano Federal, que contaba cun ideario que, ademais de defender a forma republicana de goberno, propugnaba un sistema de pactos entre os distintos pobos ou rexións.
Os federais eran partidarios do laicismo do Estado, da ampliación dos dereitos democráticos... A República foi recibida con entusiasmo polas masas republicanas. Nas cidades apareceron revoltas populares que reclamaban a abolición dos consumos e das quintas.
Deste xeito, gran parte dos dirixentes republicanos mostráronse a favor de respectar a legalidade, disolveron rapidamente as xuntas e reprimiron as revoltas. Pacificado o panorama, convocáronse eleccións a Cortes Constituíntes que gañaron os republicanos.
As Cortes abrironse o 1 de xuño de 1873 e definiron o novo réxime como unha república federal, pondo a tarefa de redactar un proxecto de constitución que declaraba a organización federal da República.
Os problemas da República
A República acelerou o conflito carlista. En Cuba, a guerra iniciada no ano 1868 continuaba e a República foi incapaz de mellorar a situación, entre outros motivos porque as autoridades e funcionarios españois en Cuba eran proclives ao proxecto de restauración borbónica.
Por último, nas zonas con forte implantación republicana, a poboación, en moitos casos radicalizada polas aspiracións revolucionarias, levantouse en cantóns independentes. Proclamouse o cantón de Cartagena, Sevilla, Cádiz, Málaga, Almansa...
Pi i Margall dimitiu ante a disxuntiva de ter que sufocar pola forza das armas a revolta. Foi substituído por Salmerón, quen iniciou unha acción militar contra o movemento cantonal, pero abandonou o goberno en setembro, ao sentirse moralmente incapaz de asinar as penas de morte impostas pola autoridade militar contra os activistas cantonalistas.
Para substituílo foi nomeado xefe de goberno Castelar, representante da liña máis conservadora do republicanismo.
Fin da República
Castelar non tiña maioría nas Cortes e, temendo ser destituído polos federais, suspendeu as sesións parlamentarias e gobernou de forma autoritaria.
O día 3 de xaneiro de 1874, o goberno de Castelar foi derrotado por 120 votos contra 100. Para non ser destituído, o xeneral Pavía invadiu o hemiciclo coas forzas da Garda Civil e disolveu a asemblea pola forza.
O poder pasou ás mans do xeneral Serrano, á cabeza, que intentou estabilizar un réxime republicano de carácter conservador.
O 29 de decembro de 1874, o pronunciamento militar de Martínez Campos, en Sagunto, proclamaba rei de España a Alfonso XII. O 1 de decembro do mesmo ano, o príncipe Alfonso asinara o Manifesto de Sandhurst, que sintetizaba o programa da nova monarquía.