Políticas Pronatalistas e Antinatalistas: Demografía e Transición Demográfica

Políticas pronatalistas e antinatalistas

Políticas pronatalistas

Medidas máis frecuentes: prohibir ou limitar o uso, por parte das parellas, dos métodos para controlar a fecundidade; promover a natalidade mediante incentivos económicos ou propaganda. Foron moi utilizadas nos anos 30.

As máis agresivas foron as dos estados totalitarios dos anos 30 (Alemaña, Italia). España en menor medida e con características distintas. Tamén outros países: Bélxica, Suecia, o Reino Unido e, sobre todo, Francia (1920: prohibición do aborto, dos anticonceptivos e propaganda sobre control da natalidade). Nos anos 60, países socialistas europeos (Hungría, Checoslovaquia, Bulgaria e sobre todo Romanía).

Políticas antinatalistas

Baseadas na planificación familiar: dereito dos pais a determinar libre e responsablemente o número e o espazamento dos seus fillos, e na información e nos medios para facelo. A planificación familiar foi recoñecida por primeira vez como dereito humano en 1968, na Conferencia de Dereitos Humanos de Teherán.

Diversos métodos:

• Medidas sobre a idade legal do matrimonio.
• Técnicas anticonceptivas (DIU, píldora, inxeccións, preservativos).
• Esterilización.
• Aborto.
• Métodos indirectos: investimentos en servizos sociais (educación, saúde ou nutrición).

Argumentos para a regulación

A planificación familiar é un dereito fundamental e argumento base nos países desenvolvidos.

• Saúde da nai: risco de embarazos adolescentes, alta frecuencia de embarazos e risco de abortos clandestinos.
• Factores nutricionais: unha mellor nutrición supón maior fecundidade. Os progresos na nutrición fan máis necesarias as medidas antinatalistas.
• Factores económicos: o rápido crecemento demográfico está ligado á pobreza. Orixe das políticas demográficas nos países en desenvolvemento. Necesidade de políticas económicas e sociais unidas ás demográficas. En ocasións hai divergencia entre argumentos macroeconómicos (máis taxas de crecemento económico negativas) e microeconómicos (máis fecundidade e máis probabilidade de supervivencia).
• Factores educativos: máis educación implica menos fillos e máis oportunidades. A educación baixa a fecundidade.

Indicadores demográficos

• Densidade de poboación: nº de nados / nº de habitantes x 1000.
• Taxa de fecundidade: nº de nados / nº de mulleres entre 15 e 49 anos x 1000.
• Taxa de mortalidade: nº de falecidos / nº de habitantes x 1000.
• Mortalidade infantil: nº de falecidos menores dun ano / nº de nados vivos x 1000.

A demografía

A poboación é o conxunto de persoas que habitan un territorio. A demografía é o estudo da poboación: describe, cuantifica, analiza e localiza.

Evolución demográfica

As diferentes etapas na evolución demográfica denomínanse réximes demográficos. Consideran o crecemento natural da poboación (natalidade, mortalidade e esperanza de vida) e buscan tendencias homoxéneas ao longo do período.

Teoría da transición demográfica

A evolución da poboación segue dinámicas diferentes ao longo do tempo. Para explicar as etapas, os demógrafos recorren ao modelo de transición demográfica, que permite comparar, explicar e valorar as diferenzas entre países.

Fase 1

A agricultura permitiu aumentar a produción de alimentos e así manter máis poboación. A poboación estabilízase, cun crecemento moi lento. Hai que considerar o impacto das crises de subsistencia e da mortalidade catastrófica (sobre todo infantil). A elevada mortalidade situaba a esperanza de vida en uns 30 anos. A natalidade era elevadísima para compensar a gran mortalidade. A nupcialidade era rápida, non había control da natalidade e a fecundidade situábase ao redor de 5 fillos por muller.

Fase 2

Maior produción agrícola (mellora da alimentación), mellora da hixiene (mellores costumes) e mellora da medicina (vacinas, 1900, varíola). Desde 1914 constátase un claro descenso da mortalidade infantil. A natalidade mantense elevada. O cambio chega despois, xa que depende de factores ideolóxicos e culturais, non externos.

Fase 3

Continúan as melloras (aumenta o nivel de vida) e mantense a redución da mortalidade, que segue descendendo. As taxas de natalidade tamén diminúen, aínda que máis lentamente. A diminución da mortalidade e da natalidade propicia unha desaceleración do crecemento. Diminúe a mortalidade infantil e increméntase a incorporación das mulleres ao mundo laboral. Inflúen as crises cíclicas do capitalismo. Cronoloxicamente, sitúase en Europa occidental a partir da segunda metade do século XIX, en Cataluña a partir de 1878 e en España a partir de 1910. Moitos países en desenvolvemento atópanse agora nesta fase.

Fase 4

É propia das sociedades máis desenvolvidas (países occidentais). A característica principal é unha redución moi forte da natalidade e da mortalidade, disparándose a lonxevidade (a longo prazo, farase aumentar a mortalidade). Provoca un crecemento vexetativo mínimo, ás veces cero ou mesmo negativo. A poboación envellece, aumentan as clases pasivas, o que supón graves problemas sociais e económicos.

A natalidade diminúe por varios factores:

• A industrialización comporta un cambio de valores.
• O alto custo económico dos fillos.
• O novo papel social da muller.
• O incremento do nivel económico e educativo da muller.
• O acceso á planificación familiar.