Partidos Políticos Liberais na España do Século XIX
Os Moderados: Principios do Liberalismo Doutrinario
Os moderados asumiron plenamente a defensa dos principios do liberalismo doutrinario. Foron os que máis tempo detentaron o poder e contaron coa predilección dos distintos monarcas españois, así como co apoio dos notables e das clases altas. Foron férreos defensores da exclusión das masas da política, impoñendo un restritivo sistema electoral (sufraxio censatario).
Así mesmo, defenderon o principio da soberanía compartida entre as Cortes e a Coroa, outorgándolle a esta amplos poderes de intervención política (nomear ministros, disolver as Cortes…). Mostráronse partidarios do control da vida municipal polo goberno central, e de limitar os dereitos individuais, especialmente os colectivos como:
- A liberdade de prensa
- A liberdade de opinión
- A liberdade de reunión
- A liberdade de asociación
Os Progresistas: Entre a Moderación e a Reforma
Os progresistas seguiron unha liña ambigua. Procedentes dos exaltados das Cortes de Cádiz e do Trienio Liberal, na segunda metade da década de 1830 moderaron as súas reivindicacións. Aceptaron unha gran parte dos principios do liberalismo doutrinario, pero combinados coa defensa da primacía das Cortes sobre o rei, a descentralización municipal e unha interpretación ampla das liberdades, como:
- Liberdade de prensa
- Liberdade de opinión
- Liberdade de relixión
Mantiñan o principio do sufraxio censatario, aínda que eran partidarios de ampliar o corpo electoral. A pesar do seu propósito de gobernar, sempre tropezaron co desexo dos monarcas e dos moderados de excluílos, o que lles obrigaba a empregar a conspiración e a violencia como medio para alcanzar os seus obxectivos.
Os Demócratas: Sufraxio Universal e Liberdades Públicas
Os demócratas xurdiron como grupo organizado na década de 1840, como unha disidencia dos progresistas ante a súa crecente moderación. Defenderon en toda a súa plenitude as propostas do liberalismo democrático. Constituíron unha minoría radical, á súa vez dividida entre os partidarios da monarquía e os partidarios da república. Os demócratas defendían xa o sufraxio universal e a ampliación das liberdades públicas.
A Unión Liberal: Unha Opción de Centro (1854)
En 1854 formouse baixo o lema de “Unión Liberal” un novo partido que naceu como unha escisión dos moderados e que atraeu ao seu seo os grupos máis conservadores do progresismo. Pretendía constituírse como unha opción “de centro” entre os dous partidos clásicos, pero non representaba ideoloxicamente ningunha novidade máis aló da de unir para gobernar os sectores descontentos coa política moderada da primeira década do reinado de Isabel II con aqueles que se querían afastar das opcións máis radicais e democráticas do progresismo.