Normativización do galego: variedade estándar e desviacións da norma

Historia da Normativización: Variedade Estándar e Desviacións

O galego aspira a ser un instrumento útil e eficaz para a sociedade do futuro, ademais de ser o núcleo cultural de toda a comunidade galega. Para que poida cumprir esta función, precisa dunha variedade uniformada que sirva de vehículo para a comunicación formal, é dicir, a que se produce no ensino, nos medios de comunicación escritos, na administración... O proceso a través do cal se elabora esta variedade denomínase estandarización lingüística ou normativización.

O proceso de normativización dunha lingua está estreitamente relacionado co da súa normalización.

A normalización lingüística supón aumentar o número de falantes, así como estender as súas funcións; pero para acadar estes obxectivos cómpre fixar un modelo lingüístico, unha normativa.

Primeiros Pasos na Elaboración da Normativa Galega

Os primeiros pasos para a elaboración dunha normativa son:

• A fixación dunha ortografía.
• A escolla dunha variedade estándar.
• A realización de dicionarios e gramáticas.

En 1982, o ILG (Instituto da Lingua Galega) e a RAG (Real Academia Galega) publican as Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego, declaradas oficiais pola Xunta de Galicia ese mesmo ano. Desde entón, estas normas foron actualizadas e revisadas en 1995 e 2003.

Criterios para a Fixación da Ortografía

Canto á fixación da ortografía, a proposta normativa combina tres criterios:

• Fonolóxico.
• Etimolóxico.
• Tradición escrita.

Selección da Variedade Estándar do Galego

Canto á selección da variedade estándar, elixiuse unha variedade supradialectal combinando trazos dos diferentes falares.

Criterios para a Selección dos Trazos do Estándar

Na selección dos trazos propios do estándar téñense en conta os seguintes criterios:

• A maior extensión xeográfica.
• O número de falantes.
• O grao de uso na literatura.
• A harmonía coas demais linguas románicas, especialmente o portugués.

Interferencias e Desviacións da Norma

As interferencias e desviacións da norma son fenómenos presentes na fala que debemos evitar, sobre todo na escrita e nos actos comunicativos formais. Analizamos a continuación cada unha delas:

• Hipergaleguismos

  O desexo de crear unha lingua común enxebre, libre de interferencias do castelán, levou en ocasións a incorrer no hipergaleguismo, isto é, a falsa “galeguización” de formas que coinciden en ambos os idiomas.

• Vulgarismos

  Son o resultado dalgún tipo de vacilación, vocálica ou consonántica, na maioría dos casos por adición ou supresión dun elemento: prótese (amoto), epéntese (ademirar), apócope (verdá), aférese (tar), síncope (esperanza)...

• Préstamos e Interferencias

  As linguas adoitan incorporar no seu léxico termos procedentes doutras. Normalmente recórrese a elas para denominar realidades ou conceptos novos. Cando se empregan para cubrir lagoas léxicas, trátase de préstamos necesarios, pero tamén son habituais os préstamos innecesarios, é dicir, aqueles para os cales xa existe unha palabra propia na lingua receptora. Estes últimos denomínanse interferencias.

• Lusismos

  Aparecen cando se recorre a termos do portugués para substituír formas galegas.

• Castelanismos

  A influencia do castelán afecta tamén a todos os planos da lingua:

  • Plano Fónico

    Como por exemplo a perda da distinción entre as vogais abertas e pechadas.

  • Plano Ortográfico

    Os castelanismos ortográficos rexistran unha escrita que reproduce a castelá (ex: *boda, *avogado...).

  • Plano Morfosintáctico

    Alteración do xénero gramatical de substantivos (ex: *o mel, *o leite...).

  • Plano Léxico

    Distinguimos entre os castelanismos adaptados (ex: *carretera, *antollo...) e os plenos (ex: *beirarrúa, *rúa...).

  • Plano Semántico

    Prodúcese cando a unha forma castelá lle corresponden dous termos en galego e estes non se utilizan adecuadamente (ex: soño e sono).